Çarpma işareti “×”, aritmetikte çarpanlar arasındaki çarpma işlemini gösteren matematik simgesidir. Örneğin 4 × 3 yazımı, dört ile üçün çarpımını ifade eder. Unicode standardında işaret U+00D7 koduyla “MULTIPLICATION SIGN” adı altında tanımlanır. Bununla birlikte, işaretin kullanıldığı her bağlam aritmetik çarpma anlamına gelmez; özellikle ölçülerde iki boyutun sırasını göstermek için de yazılabilir. [1][2]
Tarihsel kullanımı
Matematikçiler çarpma işlemini × işareti yaygınlaşmadan önce farklı yazım biçimleriyle gösteriyordu. İngiliz matematikçi William Oughtred’in 1631’de yayımlanan Clavis Mathematicae adlı eserinde simgeyi kullanması, işaretin basılı matematikte tanınması açısından önemli bir dönüm noktasıdır. Bununla birlikte, × benzeri bir işaret 1618’de yayımlanan imzasız bir ekte daha önce görülür; bu metnin Oughtred’e ait olduğu düşünülse de atıf kesin değildir. Bu nedenle 1631, simgenin ilk kez ortaya çıktığı yıl diye değil, Oughtred’in eserinde belirgin biçimde kullanıldığı tarih olarak anılmalıdır. Gottfried Wilhelm Leibniz, × işaretinin bilinmeyen x harfiyle karışabileceğini belirterek çarpma için orta noktayı tercih etmiştir. [2]
Gösterim ve bağlama göre anlam
Temel aritmetikte ×, iki sayıyı çarpmayı açıkça belirtir. Cebirde aynı işlem çoğu zaman değişkenleri yan yana yazarak (ab) ya da bir nokta kullanarak (a · b) gösterilir; bu, x değişkeniyle karışma olasılığını azaltır. Bilgisayar programlamasında çarpma işlemi sıklıkla yıldız işaretiyle (*) yazılır; bu karakter, tipografik × simgesinden ayrıdır. En × boy gibi ölçü yazımlarında ise simge, iki ölçüyü çarpma işlemine sokmak yerine ölçülerin sıralanışını belirtebilir. Dolayısıyla anlamı, simgenin bulunduğu matematiksel ya da gündelik bağlamdan çıkarılır. [1][2]