Gezegen biliminde çarpma olayı, bir gökcisminin başka bir gökcisminin yüzeyine yüksek hızla çarpmasıdır. Bu madde, terimi bu bilimsel bağlamda ele alır; günlük dildeki veya başka alanlardaki bütün çarpışma türlerini kapsamaz. Asteroitler ve daha küçük uzay cisimleri gezegenlere, uydulara ve diğer katı gökcisimlerine çarpabilir. Çarpmanın oluşturduğu iz ve etkiler, çarpan cismin özelliklerine ve hedef yüzeyin koşullarına bağlıdır. [1][2]
Krater oluşumu
Yeterli enerjideki bir çarpma, yüzeyde çukur ve çevresinde dışarı atılmış malzemeler oluşturabilir. Krater oluşumu, başlangıçtaki çukurun açılmasını ve ardından çevredeki zeminin çökmesi ya da biçim değiştirmesiyle gerçekleşen değişimleri içerir. NASA’ya göre daha küçük ve basit kraterler genellikle çanak biçimindeyken, daha büyük ve karmaşık kraterlerde merkezî yükseltiler veya halkalar görülebilir. Kraterin biçimi yalnızca çarpanın büyüklüğüne değil, çarpma koşullarına ve gökcisminin özelliklerine de bağlıdır. [1]
Gezegen yüzeylerinin geçmişi
Kraterler, gezegen ve uydu yüzeylerinin geçmişte maruz kaldığı çarpmalara ilişkin kanıtlar sunar. Ay ve Merkür gibi yüzeylerinde aşınma ve jeolojik yenilenmenin sınırlı olduğu cisimlerde eski krater izleri belirgin kalabilir. Dünya’da ise aşınma ve etkin jeolojik süreçler bazı eski izleri siler ya da örter. [2] Dünya’daki büyük çarpma yapıları arasında Chicxulub, jeolojik tarihleme ve Kretase-Paleojen sınırıyla ilişkisi nedeniyle incelenen bir örnektir. [3] Çarpma yapılarının yorumlanmasında dairesel görünüm tek başına yeterli kanıt değildir; volkanik süreçler ve başka jeolojik oluşumlar benzer şekiller yaratabilir. [4]