Botanikte çelik, yeni bir bitki üretmek amacıyla ana bitkiden alınan gövde, yaprak ya da kök gibi vejetatif bir parçadır. Bu parçanın kök ve sürgün geliştirerek yeni bitkiye dönüşmesi, vejetatif çoğaltma yöntemlerinden biridir. Tohumla üretimden farklı olarak, yöntem ana bitkinin özelliklerini sürdürmeye imkân verebilir; ancak sonuç her zaman mutlak genetik özdeşlik anlamına gelmez ve hastalıklar da taşınabilir. [1][2]
Çelik türleri
Çelikler alınan bitki bölümüne göre gövde, yaprak ve kök çeliği gibi adlandırılır. Illinois Extension, ev bitkilerinde gövde, yaprak, yaprak parçaları ve köklerden çelik alınabildiğini belirtir. Gövde çeliklerinde yaprak veya tomurcuğun çıktığı boğumlar kök ve sürgün gelişimi açısından önem taşır. Yaprak çeliği ise her türde yeni bitki oluşturmaz; bazı bitkilerde kök ve sürgünün ikisinin de gelişmesi gerekir. Hangi parçanın kullanılacağı bitki türüne bağlıdır. [1]
Başarı koşulları ve sınırlamalar
Çoğaltma için sağlıklı, böcek ve hastalık belirtisi taşımayan ana bitkiden materyal seçilmesi önerilir. Kesim aletlerinin temiz olması ve köklendirme ortamının uygun nem ile hava dolaşımını sağlaması da önemlidir. Penn State Extension, ortamın nemli tutulmasını ancak suya doymasından kaçınılmasını; yüksek nemin bitkinin kurumasını azaltırken aşırısının hastalık riskini artırabileceğini aktarır. Işık ve sıcaklık koşulları da köklenmeyi etkileyebilir. [2]
Köklendirme hormonu bazı çeliklerde yararlı olabilir, fakat bütün türler için gerekli değildir. Köklenme süresi ve başarı oranı bitkiye, kullanılan parçaya ve yetiştirme koşullarına göre değişir. Bu yüzden tek bir kesim, ortam veya bakım yöntemi bütün bitkilere uygulanamaz. Çelikle çoğaltma, iki bitki bölümünü birleştiren aşılamadan farklıdır: çelikte kesilen parçanın kendi köklerini geliştirmesi amaçlanır. [1][2]