Çernezyom (Chernozem), koyu renkli ve organik maddece zengin yüzey horizonu bulunan bir toprak grubudur. Adı Rusça “kara toprak” anlamına gelir. Dünya Toprak Kaynakları Referans Sistemi’nde Chernozem, kendine özgü tanı ölçütleri olan bir referans toprak grubudur; başka sınıflandırmalardaki benzer siyah topraklarla adları veya özellikleri bütünüyle örtüşmeyebilir [1]. Türkiye’deki eski büyük toprak gruplarını anlatan bir Tarım ve Orman Bakanlığı belgesinde “çernozyemler ve degrade çernozyemler” de anılır [2].
Oluşumu ve özellikleri
Tipik çernezyomlar, uzun otların geliştiği bozkır alanlarında ve çoğunlukla soğuk kışlı, sıcak yazlı karasal iklimlerde oluşur. Ana materyal sıklıkla lös gibi rüzgârla taşınmış ince taneli tortullardır. Bitki kökleri ve toprak canlıları organik maddenin üst katmanda birikmesine, toprağın koyu renk kazanmasına katkıda bulunur. Tanı ölçütlerinde molik yüzey horizonu ile belirli derinliğin üzerinde başlayan ikincil karbonat birikimleri önem taşır. Profilin kalınlığı ve alt horizonların özellikleri bölgesel koşullara göre değişir [1].
Yayılışı ve kullanımı
Bu topraklar başlıca Avrasya ve Kuzey Amerika’nın orta enlem bozkır kuşaklarında görülür. FAO’nun verdiği küresel yayılış tahmini yaklaşık 230 milyon hektardır. Doğal verimlilikleri ve çoğu yerde elverişli topoğrafyaları çeşitli tarımsal kullanımlara olanak verir; kuru yazlarda ürün yetiştirmek için sulama gerekebilir. Bununla birlikte “çernezyom” adını her koyu renkli, tarıma elverişli toprağa uygulamak doğru değildir: uluslararası sınıflandırmada tanı ölçütleri belirleyicidir [1]. Türkiye’deki belge ise bu adı tarihsel toprak grupları bağlamında kullanır; bu kullanımın uluslararası sınıflandırmayla bire bir eşdeğer olduğu varsayılmamalıdır [2].