Çevre hukuku, çevrenin korunması ve çevresel etkiler doğuran faaliyetlerin düzenlenmesiyle ilgili ulusal ve uluslararası hukuk kurallarını, kurumları ve ilkeleri kapsar. Hava, su, toprak, doğal kaynaklar ve canlı çeşitliliği gibi konular bu alanla bağlantılı düzenlemelerde yer alabilir. Kuralların kapsamı, ülkelerin mevzuatına ve taraf oldukları uluslararası anlaşmalara göre değişir. Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), çevre hukukunu daha geniş çevresel yönetişimle ilişkili fakat onunla aynı olmayan bir alan olarak ele alır.[1]
İlkeler ve uluslararası belgeler
Çevre hukukuyla ilişkili ilkeler arasında zararı önleme, sürdürülebilir kalkınma ve çevresel karar süreçlerine katılım bulunur. Ancak bildirgelerdeki her ilke, tek başına aynı biçimde bağlayıcı bir hukuk kuralı anlamına gelmez. Birleşmiş Milletler’in hukuki incelemesi, 1972 Stockholm Bildirgesi ile 1992 Rio Bildirgesi’ni uluslararası çevre hukukunun gelişimindeki önemli kilometre taşları olarak tanımlar ve bildirgelerin biçimsel olarak bağlayıcı olmadığını açıklar.[2] Rio Bildirgesi’nin ikinci ilkesi, devletlerin kendi yetki veya denetimleri altındaki faaliyetlerin başka devletlerin çevresine ya da ulusal yetki alanı dışındaki bölgelere zarar vermemesine ilişkin sorumluluğunu ifade eder.[3]
Uygulama ve katılım
Çevre hukukunun uygulanmasında mevzuatın yanı sıra kurumların denetim ve yaptırım kapasitesi önem taşır. UNEP, çevresel hukukun uygulanması ve uyumun sağlanması ile daha geniş çevresel yönetişimi birbirinden ayırır; yönetişim kararların oluşturulması ve uygulanmasına ilişkin daha geniş süreçleri kapsar.[1] Çevresel bilgiye erişim, halkın karar süreçlerine katılımı ve adalete erişim de konuyla ilişkili usul haklarıdır. Rio Bildirgesi’nin onuncu ilkesi bu üç başlığı çevresel meselelerin ele alınmasında katılımla birlikte anmaktadır.[3] Uygulamaların biçimi ise her ülkenin hukuk düzenine bağlıdır.