Çevresel psikoloji, fiziksel çevre ile insan davranışı ve esenliği arasındaki ilişkileri inceleyen disiplinlerarası bir psikoloji alanıdır. Çevre, doğal ortamların yanı sıra konutlar, işyerleri, kamusal alanlar ve başka yapılı mekânları da kapsar. Alan, çevrenin insan üzerindeki etkilerini ve insanların çevreleriyle etkileşimlerini ele alır. [1][2]
Araştırma konuları
İncelenen fiziksel özellikler arasında gürültü, kalabalık, hava kirliliği, sıcaklık ve aydınlatma gibi etkenler bulunur. Mekânların düzeni, binaların ve peyzajın tasarımı, doğal alanlara yakınlık ve nüfus yoğunluğunun psikolojik sonuçları da bu alanla ilişkilidir. Çevresel psikoloji yalnızca kapalı mekânlarla sınırlı değildir; doğal ve yapılı çevrelerdeki insan deneyimleriyle ilgilenir. [1][2]
Amerikan Psikoloji Derneği’nin tanımı, fiziksel çevrenin davranış ve esenlikle ilişkisini alanın merkezine koyar. Derneğin çevre, nüfus ve koruma psikolojisi bölümü ise insanların doğal ve yapılı çevrelerle etkileşimlerini iyileştirmeye yönelik çalışmaları ve çevresel tasarım, doğa koruma, ruh sağlığı ile nüfus yoğunluğu gibi konu başlıklarını kapsar. Bu başlıklar birbiriyle ilişkili olsa da tüm çevresel psikoloji araştırmalarının aynı soruları ele aldığı anlamına gelmez. [1][2]
Uygulamalar ve kapsam
Alanla ilgili bilgi mimarlık, şehir planlama ve kamusal alan tasarımı gibi çalışmalarda dikkate alınabilir. Örneğin bir mekânın aydınlatması veya düzeni, kullanıcıların deneyim ve davranışlarıyla birlikte incelenebilir. Bununla birlikte, belirli bir tasarım özelliğinin herkeste aynı sonucu doğuracağı varsayılamaz; insanlar ve bağlamlar farklıdır. [1][2]
Çevresel psikoloji, insan ile çevre arasındaki ilişkiyi tek yönlü bir etki olarak değil, karşılıklı etkileşim olarak ele alan geniş bir çalışma alanıdır. Koruma psikolojisi ve nüfus psikolojisiyle kesişebilir; ancak bu yakın alanların her biriyle özdeş değildir. [2]