Çingene Kızı, Gaziantep’teki Zeugma Mozaik Müzesi’nde sergilenen Roma dönemi mozaiğinin tanınmış figürüne verilen addır. Müze, eseri Mainad Villası’nın yemek odasına ait taban mozaiği olarak tanımlar. Figürün başı ve yüzünün bir bölümü günümüze ulaşmıştır; müze açıklamasında figürün sağa baktığı, iri gözleri ve başının gerisinde bağlanmış örtüsü bulunduğu belirtilir. [1]
Figür ve adlandırma
Müze, figürün ilk bulunduğunda “Çingene Kızı” olarak adlandırıldığını aktarır. Başının yanındaki asma yapraklarına dayanarak Dionysos şenlikleriyle ilişkili bir Mainad olduğu düşünülür; bu, kesin biçimde belirlenmiş bir kimlik değildir. [1] Bu nedenle yerleşik eser adı, figürün etnik kökenine dair kanıt olarak değerlendirilmemelidir.
Kültür ve Turizm Bakanlığının Zeugma tanıtım sayfası eseri Maenad ya da Çingene Kızı mozaiği olarak anar ve Roma dönemine tarihler. Bakanlık, yüzün etkisini artıran bakış yönünü Helenistik resim sanatında “üç çeyrek bakış” diye anılan teknikle ilişkilendirir. [2] Bu anlatım eserin sanatsal özelliklerine dair bir değerlendirmedir; figürün kimliğini kesinleştirmez.
Mozaiğin parçaları
Müze kayıtlarına göre kaçak kazılarla yurt dışına çıkarılan ve Çingene Kızı mozaiğinin bordürlerine ait olan 12 parça, diplomatik girişimlerin ardından Türkiye’ye iade edilmiştir. Parçalar 8 Aralık 2018’de tanıtılarak müzeye kazandırılmıştır. [1] Bakanlığın sayfası da kayıp parçaların ABD’deki Bowling Green State Üniversitesi’nden getirilmesiyle mozaiğin bir bölümünün daha müzede sergilendiğini bildirir. [2]
Bu parçaların bordürlere ait olması, figürün yüzünün tamamlandığı anlamına gelmez. Eser, Zeugma Mozaik Müzesi koleksiyonunda sergilenen Roma ve Doğu Roma dönemi mozaikleri arasındadır. “Çingene Kızı” adıyla tanınması ve bakışlarıyla dikkat çekmesi, mozaiği müzenin öne çıkan eserlerinden biri hâline getirmiştir. [1][2]