Ötektik nokta, ikili bir faz diyagramında belirli bir basınçta sıvı faz ile iki katı fazın dengede bulunduğu sıcaklık ve bileşime karşılık gelir. Bu noktadaki bileşim ötektik bileşim, sıcaklık ise ötektik sıcaklık olarak adlandırılır. İkili sistemde ötektik bileşim, sıvının denge koşullarında tamamen eriyebildiği en düşük sıcaklıktaki bileşimdir; bu özellik her karışım için geçerli değildir.[1][2]
Faz dengesi
Sıcaklık-bileşim diyagramında ötektik nokta, sıvı alanını sınırlayan likidüs eğrilerinin birleştiği yerdir. Bu noktada sıvı, iki ayrı katı faz ile aynı anda dengededir. Soğuma sırasında gerçekleşen ötektik tepkime L → α + β biçiminde gösterilir: L sıvıyı, α ve β ise katı fazları belirtir. Fazlar, sisteme göre farklı bileşimlere veya kristal yapılara sahip olabilir. Basınç ve bileşenlerin özellikleri, ötektik sıcaklığın ve bileşimin değerini belirler.[1][2]
Katılaşma ve önemi
Ötektik bileşimdeki sıvı, denge koşullarında ötektik sıcaklığa ulaştığında iki katı faza dönüşür. Ötektik dışı bileşimlerde ise soğuma sırasında önce bir katı faz ayrışabilir; kalan sıvının bileşimi değişerek sonunda ötektik dönüşüme ulaşabilir. Katılaşma sonucunda oluşan mikroyapı, malzeme sistemine ve soğuma koşullarına bağlıdır.[1][2]
Faz diyagramları alaşım ve lehim gibi malzemelerde hangi sıcaklık ve bileşimlerde hangi fazların kararlı olduğunu gösterir. Örneğin kurşun-kalay sistemi ötektik davranışın incelendiği sistemlerden biridir. Bu sistemde ötektik bileşimdeki sıvı, iki katı fazı birlikte oluşturur. Dolayısıyla “ötektik nokta” genel bir sıcaklık değil, belirli bir sistemin denge diyagramındaki özel koşuldur.[1][2]