Üstbiliş, kişinin kendi düşünme ve öğrenme süreçlerinin farkına varması, bunları izlemesi ve düzenlemesiyle ilgili kavramdır. Öğrenmenin planlanması, ilerlemenin kontrol edilmesi, sonucun değerlendirilmesi ve gerektiğinde yöntemin değiştirilmesi bu kapsamda ele alınır. Bir konuyu bilmek ile o konuyu ne kadar iyi bildiğini değerlendirmek, ilişkili fakat farklı süreçlerdir.[1]
BİLGİ VE DÜZENLEME
Üstbilişsel bilgi, kişinin kendi güçlü ve zorlandığı yönleri, görevin özelliklerini ve kullanılabilecek stratejileri tanımasını kapsar. Üstbilişsel düzenleme ise bu bilginin öğrenme sırasında kullanılmasına ilişkindir. Örneğin uzun bir metni anlamakta zorlandığını fark eden öğrenci, okumayı yavaşlatabilir veya anlamadığı kavramı araştırabilir. Sorunu fark etme ile buna göre davranışı değiştirme, birbirini tamamlayan iki aşamadır.[2]
İZLEME VE GERİ BİLDİRİM
Bir paragrafın sözcüklerini çözmek bilişsel bir etkinliktir; paragrafın anlamını kavrayıp kavramadığını sorgulamak ise üstbilişsel izlemeye örnek oluşturur. İzleme sonucunda yeniden okumaya karar vermek, kontrol sürecidir. Bu döngü yalnız çalışma bittikten sonra gerçekleşmez; okuma, yazma veya problem çözme sürerken de işleyebilir. Kişinin kendine ilişkin değerlendirmesinin doğruluğu, kullandığı yöntemin sonuçlarıyla birlikte ele alınır.[2]
EĞİTİMDEKİ YERİ
Öğretmenin düşünme adımlarını sesli açıklaması, öğrenme hedeflerini belirginleştirmesi ve öğrencinin kendi çalışmasını değerlendirmesine fırsat vermesi, üstbilişsel süreçleri görünür kılan uygulamalardır. Stratejiler somut ders içeriği içinde öğrenilir ve destek zamanla azaltılabilir. Üstbiliş, motivasyonu da içeren daha geniş öz düzenlemeli öğrenme kavramının bir parçasıdır; yalnız başarılı öğrencilerde bulunan değişmez bir kişilik özelliği olarak tanımlanmaz.[2]