İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi, Fransız Devrimi sırasında Kurucu Meclisin Ağustos 1789'da kabul ettiği temel haklar metnidir. Bir başlangıç bölümü ile on yedi maddeden oluşur. Özgürlük, mülkiyet, güvenlik ve baskıya karşı direnme haklarını tanımlar. Hukuk önünde eşitliği ve siyasal yetkinin ulusa dayanmasını savunur.[1]
HAZIRLANMASI VE KABULÜ
Kurucu Meclis, hazırlayacağı anayasanın önüne ilkeleri belirleyen bir metin koymayı amaçladı. Farklı önerilerin değerlendirilmesinin ardından maddeler 20–26 Ağustos 1789 arasında oylandı. XVI. Louis, bildiriyi 5 Ekim'de onayladı. Metin, 1791 Anayasası'nın başlangıcında yer aldı; Aydınlanma düşüncesi ve Amerikan bağımsızlık deneyimiyle ilişki içinde şekillendi.[1]
HAKLAR VE KAMU GÜCÜ
Bildiri, özgürlüğün başkalarının haklarıyla birlikte düşünülmesini ister. Yasaların herkese aynı biçimde uygulanmasını, suçluluğu kanıtlanana kadar kişinin masum sayılmasını ve düşüncelerin açıklanabilmesini düzenler. Yurttaşların vergi kararlarına temsilcileri aracılığıyla katılabilmesini, kamu görevlilerinden hesap sorulabilmesini ve güçler ayrılığını da kapsar. Hakların korunması, kamu gücünün sınırlandırılmasıyla birlikte ele alınır.[1]
ANAYASAL ETKİSİ
Devrim döneminde 1793 ve 1795'te başka hak bildirileri hazırlanmasına rağmen, 1789 metni kalıcı bir başvuru kaynağı oldu. On dokuzuncu yüzyılda Avrupa ve Latin Amerika'daki benzer belgelere esin verdi. Fransa'nın 1958 Anayasası başlangıcında bu bildiriyi açıkça anar. İlkelerin ilanı ile tarih boyunca uygulanması ise aynı süreç değildir.[1]