Bitki aşısı, bir bitkinin sürgün, dal veya tomurcuk parçasını başka bir bitkiye birleştirerek birlikte gelişmelerini sağlamaya dayanan vejetatif çoğaltma yöntemidir. Üstte gelişen parçaya kalem, kök sistemini sağlayan alt bitkiye anaç denir. Aşı, özellikle tohumdan elde edildiğinde ana bitkinin özelliklerini korumayabilen kültür çeşitlerinin çoğaltılmasında kullanılır [1][2].
Birleşme ve yöntemler
Aşıda kalem ile anacın kesilmiş yüzeyleri bir araya getirilip sabitlenir. Odunsu bitkilerde kambiyum, kabuk ile odun arasında yeni hücreler oluşturan ince tabakadır; kalem ve anaçtaki kambiyum bölgelerinin temas etmesi başarılı bir birleşme için önemlidir [1][2]. Kalem bir dal veya sürgün olabileceği gibi tek tomurcuk da olabilir; tomurcukla yapılan yöntem göz aşısı olarak adlandırılır [2]. Kullanılan teknik bitki türüne ve yetiştirme amacına göre değişir.
Kullanım ve sınırlılıklar
Aşı, meyve ve süs bitkilerinde istenen çeşidin çoğaltılmasını, bir ağacın çeşidinin değiştirilmesini veya kök sistemi farklı özellikte bir anacın kullanılmasını sağlayabilir. Örneğin domates üretiminde arzu edilen meyve özelliklerine sahip kalem, hastalığa dayanıklılık ya da çevresel strese tolerans sağlayan anaca birleştirilebilir [2][3]. Anaç ve kalemin özellikleri böylece aynı bitkide bir araya getirilebilir.
Her bitki çifti başarılı biçimde aşılanamaz. Genellikle botanik açıdan yakın akraba bitkilerin birleşme olasılığı daha yüksektir; uyumsuzluk zayıf birleşmeye ya da aşının tutmamasına neden olabilir [2]. Aşı yeni bir genetik çeşit oluşturmaz; mevcut bitki parçalarını birleştirir. Sonuç ayrıca uygun kambiyum teması, doğru zamanlama ve bitki materyalinin sağlığı gibi etkenlere bağlıdır [1][2].