Jeomorfolojide aşındırma, kaya, toprak veya çözünmüş malzemenin bir yerden uzaklaştırılıp başka yere taşınması sürecidir. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS), tanımında hem malzemenin gevşetilmesini ya da aşınmasını hem de taşınmasını vurgular. Bu anlamıyla aşındırma yalnızca yüzeyin parçalanması değildir: taşınım da sürecin ayırt edici parçasıdır. [1]
Etmenler ve taşınma
Akarsu ve yüzey akışı parçacıkları sürükleyebilir veya askıda taşıyabilir. Rüzgâr, özellikle gevşek ve kuru yüzeylerden ince taneleri kaldırıp uzağa götürür; taşınan taneler kaya yüzeylerine çarparak onları da aşındırabilir. Buzul hareketi kaya parçalarını sürükleyip zemini kazıyabilir. Kıyılarda dalgalar malzemeyi yerinden oynatıp kıyı boyunca taşıyabilir. Etkinin derecesi malzemenin özelliklerine ve taşıyıcı ortamın koşullarına bağlıdır. [1][2]
Yerçekiminin yamaç aşağı hareket ettirdiği kaya ve toprak kütleleri kütle hareketleri olarak incelenir; bu olayları her bağlamda aşındırmayla aynı süreç saymak doğru değildir. NPS tanımı, aşındırmayı hava, su veya buz gibi hareketli etmenlerin gevşemiş parçacıkları taşımasıyla açıklar. [2]
Ayrışma ve birikimle ilişkisi
Ayrışma, kayanın yerinde fiziksel ya da kimyasal değişime uğramasıdır; malzemenin taşınması zorunlu değildir. Aşındırmada ise malzeme hareket eder. Taşıyıcı ortamın enerjisi azaldığında parçacıklar çökelip birikebilir; bu birikim, taşınmış malzemenin başka yerde tortul oluşturmasına katkı sağlar. Bu nedenle ayrışma, aşındırma ve birikim bağlantılı, fakat birbirinden ayrılması gereken süreçlerdir. [1][2]