Abazaca, Kuzeybatı Kafkas dilleri ailesinin Abhaz-Abaza kolunda yer alan bir dildir. En yakın akrabası Abhazcadır. Başlıca konuşur toplulukları Rusya’daki Karaçay-Çerkesya’da ve Türkiye’dedir. Abazaca, Abhazcayla yakın akraba olsa da kendine özgü lehçeleri ve yazılı standardı bulunan ayrı bir dildir. [1][2]
Dil yapısı
Oxford Academic’te yayımlanan dilbilgisi incelemesi, Abazaca ile Abhazcayı geniş ünsüz envanterleri ve çok sınırlı, iki ünlülü ses dizgeleriyle tanımlar. Bu iki dilde fiiller, temel ve bazı temel dışı ögelerle ilişkili işaretlemeler içerebilir; fiil biçimbilimi karmaşıktır. Sözdiziminde temel eğilim özne-nesne-fiil (SOV) sıralamasıdır, ancak bilgi yapısı gibi etkenlerle farklı dizilişler de görülebilir. Bu özellikler, iki yakın akraba dili birlikte inceleyen çalışmanın kapsamına aittir; her özellik her lehçede aynı biçimde gerçekleşmeyebilir. [1]
Lehçeler, yazı ve kullanım
Rusya Bilimler Akademisi Dilbilim Enstitüsünün “Minority languages of Russia” projesi, Tapanta ve Aşhar lehçelerini Abazacanın başlıca çeşitleri arasında sayar. Edebî dil Tapanta lehçesine dayanır. Aynı kaynak, Abazaca konuşurların çoğunun Karaçay-Çerkesya’da yaşadığını; Türkiye’de de konuşur toplulukları bulunduğunu bildirir. Sayımların yılı ve yöntemi değişebildiğinden, konuşur sayısını dönem belirtmeden güncel kesin sayı olarak vermek uygun değildir. [2]
Abazaca yazı sistemi 1932’de Latin harfleriyle oluşturulmuş, 1938’de Kiril alfabesine geçirilmiştir. Günümüzde dil, Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti’ndeki devlet dillerinden biridir; okul eğitimi, yayınlar ve kültürel faaliyetlerde kullanılır. Kullanım alanlarının ve kuşaklar arası aktarımın topluluklara göre değişebildiği de aynı dil kaynağında belgelenmiştir. [2]