Afanasiyevo kültürü, Güney Sibirya’nın Altay-Sayan çevresinde ve Yenisey havzasında tanımlanan Erken Tunç Çağı arkeolojik kültürüdür. Adı, Hakasya’daki Afanasyeva Dağı yakınlarında bulunan arkeolojik alandan gelir. “Kültür” terimi, benzer maddi kalıntıların sınıflandırılmasıdır; tek başına belirli bir dili veya etnik kimliği kanıtlamaz. [1]
Coğrafya ve kronoloji
Kültürün başlıca buluntu alanları Altay ve Yenisey çevresindedir. Batı Altay’daki İnskoy Dol kazılarında Afanasiyevo özellikleri taşıyan mezar höyükleri tanımlanmış; radyokarbon tarihleme bu mezarları yaklaşık MÖ 29.–27. yüzyıllara yerleştirmiştir. Bu bulgular, kültürün yalnızca Altay’ın yüksek kesimlerinde değil, daha batıdaki alçak alanlarda da yayıldığını düşündürür. Güney Sibirya için yaklaşık MÖ 3150–2750 tarihleri de kullanılmaktadır; arkeolojik alan ve tarihleme yöntemlerine göre kronoloji değişebilir. [2][3]
Maddi kültür ve ilişkiler
Mezar höyükleri, gömü biçimleri ve seramikler kültürün tanımlanmasında önemli kanıtlardır. İnskoy Dol’daki Afanasiyevo mezarlarında taş çevre düzenlemeleri, batıya yöneltilmiş ve bükülü biçimde yatırılmış bireyler, aşı boyası ve sivri dipli kaplar bildirilmiştir. Yakınlardaki başka mezarlar farklı geleneklerle ilişkilendirildiğinden, komşu toplulukların buluntularını tek bir kültürel grupta toplamak doğru olmaz. [2]
Antik DNA araştırmaları, Altay-Sayan Afanasiyevo bireyleriyle Karadeniz-Hazar bozkırındaki Yamnaya toplulukları arasında yakın genetik bağlar olduğunu gösterir. Aynı araştırma, Tarım Havzası’ndaki daha sonraki mumyaların Afanasiyevo kökenli olduğu görüşünü desteklemez; bu bireyleri genetik açıdan yerel ve uzun süre yalıtılmış bir topluluk olarak değerlendirir. Dolayısıyla Afanasiyevo bağlantıları bölgelere ve dönemlere göre incelenmelidir. [3]
Afanasiyevo yayılımının doğuya göçle ilişkisi ve Toharca dillerinin tarihöncesiyle olası bağlantısı araştırma konusudur. Genetik, arkeolojik ve dilbilimsel veriler birbirleriyle ilişkilendirilebilir; ancak bunlardan hiçbiri tek başına bir dili veya kültürel kimliği kesin biçimde belirlemez. [1][3]