ʻĀkala, Hawaii dilinde “pembe” anlamına gelen ve Hawaii’deki yerli bitkilerden Rubus hawaiensis için kullanılan addır. Gülgiller (Rosaceae) familyasındaki bu çalı, ahududu ve böğürtlenlerin de bulunduğu Rubus cinsine aittir. ʻĀkala adı yakın akraba Rubus macraei için de kaydedildiğinden, adın kapsamı kaynaklara ve bağlama göre değişebilir; bu nedenle bilimsel ad kullanmak belirsizliği azaltır.[1][2]
Özellikleri ve yayılışı
Hawaii Eyaleti’nin Orman ve Yaban Hayatı Birimi, Rubus hawaiensis’i Hawaii’ye özgü, yaprak döken bir çalı olarak tanımlar. Bitkinin kemerli dalları yaklaşık 1,5–3 metreye kadar uzayabilir. Büyük, kırmızı meyveleri yenilebilir; ancak kaynak, tatlarının tatlı olmasının yanında bir miktar acı olduğunu ve meyvelerin sık tüketilmediğini belirtir. Tür Kauaʻi, Molokaʻi, Maui ve Hawaii adalarında görülür. Yaşam alanları, deniz seviyesinden yaklaşık 600–3.070 metre yükseklikteki nemli ve yağışlı ormanları kapsar.[1]
Adın kullanımı ve korunması
ʻĀkala adı, meyve suyunun pembe rengini anlatır. Hawaii bitkileri ve etnobotaniği üzerine çalışan Bishop Museum’un veritabanı, ʻākala ve ʻākalakala adlarını iki Rubus türüyle ilişkilendirir; Rubus macraei’nin dağılımı ve habitatı Rubus hawaiensis’inkinden farklıdır.[2] Eyalet kaynağı, Rubus hawaiensis’in meyvelerinin kapa adı verilen kumaşı boyamakta kullanıldığını da aktarır.[1] Bitkinin yaşam alanları istilacı yabancı bitkilerle rekabet ve yabani otçul hayvanların çiğneyip ezmesi gibi baskılarla karşılaşabilir.[1] Bu maddede “Akala”, Hawaii’deki bitki adı olarak ele alınmıştır; aynı yazımın başka bağlamlarda farklı özel adlara karşılık gelebileceği unutulmamalıdır.