Aktif galaksi çekirdeği (AGÇ; yaygın İngilizce kısaltmasıyla AGN), galaksinin merkezindeki süper kütleli kara deliğe madde yığılmasıyla ilişkili, çevresine göre çok parlak bölgedir. Gözlenen ışınım kara deliğin içinden gelmez; kara deliğin çevresindeki gaz ve toz, yığılma sürecinde ısınıp ışınım yayar. Aktif çekirdekler elektromanyetik tayfın farklı bölgelerinde gözlenebilir. Bazılarında ayrıca yüksek hızlı jetler ve gaz rüzgârları bulunur. [1][2]
Yapısı ve enerji üretimi
Galaksi merkezine düşen madde kara deliğin çevresinde yığılma diski oluşturabilir. Diskteki gaz ve toz sürtünme sonucu ısınır; bu madde görünür ışık, kızılötesi ve X-ışınları dâhil çeşitli dalga boylarında gözlenebilir. Bazı sistemlerde manyetik alanlarla ilişkili jetler, merkezden dışarı doğru uzanan madde akımları oluşturur. Jetlerin ve rüzgârların özellikleri sistemden sisteme değişir. [1][2]
Türleri ve gözlemleri
Kuazarlar, Seyfert galaksileri ve blazarlar aktif galaksi çekirdeği sınıfları arasında sayılır. Fermi açıklamasına göre temel enerji kaynağı madde yığılmasıdır; çekirdeğin görünüşü, gözlemcinin yığılma diski, tozlu bölge ve jetlere göre konumundan etkilenebilir. Dünya’ya dönük jetli bazı AGÇ’ler blazar olarak sınıflandırılır. Bu birleşik yaklaşım, sınıflar arasındaki kimi gözlemsel farkları açıklamaya yardımcı olur. [2]
AGÇ’ler radyo dalgalarından gama ışınlarına kadar farklı dalga boylarında incelenir. NASA’nın Webb açıklaması, jet ve rüzgârların galaksi gazını ısıtabildiğini, bunun da yıldız oluşumunu etkileyebileceğini belirtir. Bu etkinin biçimi ve gücü her galakside aynı değildir. Çok uzak çekirdeklerden gelen ışığın farklı dalga boylarında incelenmesi, hem merkez çevresindeki maddeyi hem de evrenin erken dönemindeki galaksileri araştırmaya imkân verir. [1][2]