Alaşımlı çelik, bileşimine üretim amacıyla başka elementler eklenen çeliktir. Çelik, başlıca demir ve karbon içeren bir malzemedir; alaşım elementleri ürünün istenen özelliklerine göre seçilip farklı oranlarda kullanılır. Nikel, krom, mangan, molibden, vanadyum ve silisyum bunlar arasında yer alır [1][2]. Alaşımlı çeliklerin sınıflandırılmasında kullanılan eşikler ilgili standarda göre belirlenir [1].
Bileşim ve sınıflandırma
ISO sınıflandırması çelikleri kimyasal bileşimlerine göre alaşımsız, düşük alaşımlı ve yüksek alaşımlı ana gruplara ayırır. ISO 4948-1’de düşük alaşımlı çelikler için herhangi bir alaşım elementinin yüzde 5’ten az veya toplam alaşım elementlerinin yüzde 8’den az olması ölçütleri verilir. Yüksek alaşımlı çeliklerde bu eşiklerden biri aşılır. Paslanmaz çelik, yüksek alaşımlı çelik grubundadır; tanımda en az yüzde 10,5 krom ve en çok yüzde 1,2 karbon bulunur [1]. Bu eşikler, her elementin varlığını tek başına sınıflandırma ölçütü saymamak gerektiğini gösterir.
Özellikleri ve kullanımı
Alaşımlama çeliğin dayanımını, sertleşebilirliğini, tokluğunu, sünekliğini, aşınma ve korozyon direncini etkileyebilir. Örneğin krom, uygun bileşimlerde korozyon direncini; nikel tokluk ve sünekliği; molibden ise yüksek sıcaklık dayanımını ve sertleşebilirliği artırabilir [2]. Etki, elementin miktarına ve çeliğin bileşimine bağlıdır; ısıl işlem ve mikroyapı da son özellikleri belirler.
Bu nedenle alaşımlı çelikler makine parçalarından taşıt bileşenlerine ve korozyona direnç gerektiren ürünlere kadar çeşitli alanlarda kullanılır. Her bileşim her uygulamaya uygun değildir; seçimde çalışma koşulları, üretim yöntemi ve beklenen özellikler birlikte dikkate alınır [1][3].