Amfifil, aynı molekülde suyla etkileşen hidrofilik ve sudan kaçınan hidrofobik bölgelerin birlikte bulunmasını anlatan bir terimdir. Bu bölgelerin polar ve apolar özellikleri, molekülün su gibi farklı ortamlardaki davranışını etkiler. Bununla birlikte, IUPAC Gold Book’taki “amphiphilic” maddesi terimi daha özel olarak uzun, dallanmamış hidrokarbon zinciri taşıyan büyük organik iyonları tanımlamakta kullanır. Dolayısıyla terimin kapsamı, kullanılan tanıma ve bağlama göre değişebilir.[1][2]
Moleküler düzenlenme
Bazı yüzey etkin moleküllerinde hidrofilik bir bölüm ile hidrofobik bir bölüm belirgin biçimde ayrılmıştır; ancak bütün amfifil moleküllerin basit bir “baş ve kuyruk” biçiminde olması gerekmez. Sulu ortamda iki bölgenin farklı etkileşimleri, uygun koşullarda moleküllerin bir araya gelmesini ve düzenlenmesini sağlayabilir. IUPAC tanımında bu tür kutuplu ve kutupsuz bölgelerin, seyreltik sulu çözeltide misel oluşumunu desteklediği belirtilir.[1]
Örnekler ve biyolojik önemi
Hücre zarlarındaki lipitler, hidrofilik ve hidrofobik bölgeleri bulunan amfifil moleküllerdir. Bu özellik, lipitlerin sulu ortamda çift tabakalar oluşturmasına katkıda bulunur. Membranlardaki lipitlerin bu çift karakteri, zar yapısının temel özelliklerinden biridir.[2]
Miseller ve çift tabakalar amfifillerin düzenlenme biçimlerine örnektir; hangi yapının oluşacağı molekülün yapısı ve çevre koşullarıyla ilişkilidir.[1][2] Amfifil ve amfipatik terimleri, özellikle biyolojik zar lipitleri anlatılırken sıklıkla eş anlamlı kullanılır.[2] Bununla birlikte, terimleri her bağlamda özdeş saymak yerine kaynakta kullanılan tanıma dikkat etmek gerekir; IUPAC maddesi belirli bir iyonik bileşik grubuna yönelik daha dar bir tanım sunar.[1]