Anıt ağaç, doğal özellikleri veya tarihî, kültürel ve görsel anlamı nedeniyle özel değer taşıyan ağaçtır. Türkiye’de Tabiat Varlıklarını Koruma Merkez Komisyonunun 117 sayılı ilke kararı, anıt ağaçları kültürel, boyutsal ve görsel niteliklerine göre sınıflandırır. Kararda kültürel değer; tarihî olaylarla, yöre inançlarıyla veya gelenek ve göreneklerle kurulan bağları kapsar. [1]
Değer ölçütleri
Boyutsal değerlendirmede ağacın yaşı, boyu, gövdesi ve tepe tacı gibi özellikleri türünün alışılmış ölçüleriyle karşılaştırılır. İlke kararında boyutsal anıt ağaç için en az 100 yaş koşulu belirtilir. Görsel nitelik ise çatal, şamdan veya kıvrık gövde gibi doğal biçimden belirgin biçimde ayrılan dikkat çekici özelliklerle ilişkilendirilir. Bu ölçütler, her anıt ağacın mutlaka en yaşlı ya da en büyük ağaç olması gerektiği anlamına gelmez; kültürel ve görsel nitelikler de değerlendirmeye katılır. [1]
Orman Genel Müdürlüğünün bilgilendirmesinde de yaş, tepe ve gövde çapı ile boyun yanı sıra kök, gövde ve dal biçimi ile yöre folkloru ve tarihindeki yer sayılır. Kurumun örnekleri, farklı türlerden ve farklı yerleşimlerden ağaçların bu özelliklerle tanımlanabildiğini gösterir. [2]
Tespit ve koruma
Anıt ağaçların değerlendirilmesi, ağacın özelliklerinin ve çevresiyle ilişkisinin belgelenmesini gerektirir. 117 sayılı karar, ağaçların sınıflandırılmasının yanı sıra seçim ve koruma alanlarının belirlenmesine ilişkin başlıklar da içerir. Bu yaklaşım, korumayı yalnızca gövdeye indirgemek yerine ağacın bulunduğu yer ve taşıdığı değerlerle birlikte ele alır. Yaş veya ölçü bilgileri de tek başına kültürel anlamın yerini tutmaz; bilimsel tespit ile yöre belleğine ilişkin bilgiler farklı türde kanıtlar sunar. [1][2]