Analoji, iki nesne ya da sistem arasında belirli yönlerden kurulan karşılaştırmadır. Analojiye dayalı akıl yürütme, bu benzerliklerden hareketle karşılaştırılan şeylerin başka bir bakımdan da benzer olabileceği sonucunu destekler. Burada benzerlik, iki şeyin her yönden aynı olduğu anlamına gelmez; hangi özelliklerin ve ilişkilerin karşılaştırıldığı önemlidir. Bu akıl yürütme felsefe ve bilim gibi alanlarda açıklama geliştirmek ve yeni varsayımlar oluşturmak için kullanılır. [1]
Akıl yürütme biçimi
Bir analojik çıkarımda genellikle daha iyi bilinen bir alan, daha az bilinen bir alanı anlamaya yardımcı olur. Örneğin, iki sistemin bazı işleyiş ilişkilerinin benzemesi, bir sistemde gözlenen başka bir özelliğin ötekinde de bulunabileceği varsayımını doğurabilir. Ancak sonuç, benzerliklerden mantıksal zorunlulukla çıkmaz; bu nedenle analoji tümdengelimle aynı değildir. Çıkarımın gücü, aktarılan özelliğin karşılaştırma bakımından ne kadar ilgili olduğuna ve iki alan arasındaki önemli farklara bağlıdır. [1]
Değerlendirilmesi ve biyolojide kullanımı
Yüzeysel benzerlikler yanıltıcı olabileceğinden, bir analojiyi değerlendirirken yalnızca ortak özellikleri saymak yeterli değildir. Benzerliklerin sonuçla ilişkisi ve sistemlerin yapısal ya da nedensel ilişkilerindeki örtüşme de göz önünde bulundurulur. Analoji, araştırma sorusu veya hipotez ortaya koymaya yardımcı olabilir; fakat tek başına bu hipotezin doğrulandığını göstermez. [1]
Biyolojide “analoji” ayrıca ortak atadan kaynaklanmayan, farklı kökenli yapıların karşılık ilişkisini anlatmak için kullanılır. Benzer görev gören yapıların bağımsız evrimleşmesi yakınsak evrimle ilişkili olabilir. Buna karşılık homoloji, yapıların ortak atadan izlenebilen tarihsel bağlantısına işaret eder; homolog yapılar zaman içinde farklılaşabilir. Böylece biyolojik analoji ile homoloji, benzerliğin kökenini sınıflandırırken farklı sorulara yanıt verir. [2]