Anklav ve eksklav, siyasi coğrafyada bir devletin ana topraklarından ayrı düşmüş parçalarını tanımlayan, bakış açısına göre farklılaşan terimlerdir. Dar uluslararası tanımda anklav, başka bir devletin topraklarıyla bütünüyle çevrili bölgedir. Eksklav ise bağlı olduğu devletin ana topraklarına bitişik olmayan, onlardan ayrılmış parçayı anlatır. Tek bir devlet tarafından çevrelenmiş ve ana topraklarından kopuk bir bölge, çevreleyen devlet açısından anklav, bağlı olduğu devlet açısından eksklav olabilir. [1][2]
Tanımlar ve kapsam
Her eksklav dar anlamda anklav değildir. Bir bölgenin çevresinde birden fazla devlet bulunuyorsa o bölge ana ülkesinden ayrı bir eksklav sayılabilir, ancak tek bir başka devletçe tamamen kuşatılma koşulunu karşılamaz. ScienceDirect’te yayımlanan başvuru metni, anklav tanımında kuşatan devletin tek olmasını ve bölgenin ana ülkeyle bağlantısının kuşatan devlet üzerinden gerçekleşmesini vurgular. [1]
Terimlerin kapsamı, ülke sınırları dışındaki yerel idari bölünmeleri ele alan çalışmalarda da farklılaşabilir. Bu nedenle bir örneği sınıflandırırken siyasi bağlılık, ana topraklarla bitişiklik ve çevreleyen toprakların hangi birime ait olduğu açıkça belirtilmelidir. Durham Üniversitesinde hazırlanan siyasi coğrafya araştırması da uluslararası anklav tanımını, başka bir ülkeyle tamamen çevrelenmiş ve ana ülkeyle yüzey bağlantısı olmayan bir toprak parçası üzerinden açıklar. [2]
Kıyı bağlantısı ve coğrafi sonuçlar
Denize doğrudan kıyısı bulunan bir bölge, kara yönlerinden başka bir devletçe çevrelenmiş olsa bile dar tanımda anklav sayılmayabilir. Bu yüzden sınıflandırmada yalnızca kara sınırlarına bakmak yeterli değildir; denize erişim ve ana ülkeye kara bağlantısı ayrıca değerlendirilir. [1]
Anklav ve eksklav niteliği taşıyan parçalı topraklar ulaşım ve idari erişim açısından özel düzenlemeler gerektirebilir. Bununla birlikte bu sonuçlar her yerde aynı değildir; sınır anlaşmaları, geçiş koşulları ve bölgenin coğrafi konumu belirleyicidir. [1][2]