Antroposen, insan faaliyetlerinin Dünya sistemi üzerindeki geniş ölçekli etkilerini anlatan bir kavramdır. Sözcük, Paul Crutzen ve Eugene Stoermer’in 2000’deki kullanımıyla yaygınlaşmıştır. Kavram; iklim, kara ve deniz ortamları, canlı toplulukları ve madde döngülerinde insan kaynaklı değişimleri kapsayabilir. [1][2] Yer bilimlerinde ise Antroposen ayrıca Holosen’den sonra gelecek resmî jeolojik zaman birimi olarak önerilmiş, fakat bu öneri kabul edilmemiştir. [1]
Kavramın anlamı ve başlangıç önerileri
Antroposen’in hangi tarihte başladığı konusunda farklı yaklaşımlar vardır. Kavram, insan etkilerinin uzun zaman içinde yayılmasını vurgulayan geniş anlamıyla kullanılabildiği gibi, kayaç ve tortul kayıtlarda belirli bir sınırla tanımlanacak jeolojik birim önerisi anlamında da kullanılır. Uluslararası Stratigrafi Komisyonunun çalışma grubu, resmî bir dönem önerisinde başlangıç için 1952 dolaylarını ve plütonyum izlerini temel gösterge olarak öne çıkarmıştı. Bu, önerilen resmî sınırın bir parçasıydı; üzerinde uzlaşılmış evrensel bir başlangıç tarihi değildir. [1]
Jeolojik statüsü ve kullanımı
Uluslararası Stratigrafi Komisyonu ile Uluslararası Yer Bilimleri Birliği, 26 Mart 2024’te Antroposen’in resmî jeolojik zaman ölçeğine eklenmesi önerisinin reddini onayladı. Bu nedenle Antroposen, resmî jeolojik çağ veya dönem adı olarak kabul edilmiş değildir. [1] Bununla birlikte, insan etkilerinin gezegen ölçeğindeki sonuçlarını tartışmak için bilimsel ve kamusal kullanımı sürmektedir. [1][2]
Kavramın anlamı disipline göre değişir. USGS’de yayımlanan bir çalışma, insan-çevre etkileşimlerinin farklı zaman ve mekânlarda geliştiğini vurgulayarak Antroposen’i sabit başlangıçlı bir çağ yerine süregelen jeolojik olay olarak ele almayı tartışır. [2] Bu yaklaşım, resmî stratigrafik birim önerisiyle aynı şey değildir. Antroposen’in jeolojik statüsü hakkındaki karar ile insan faaliyetlerinin Dünya üzerindeki etkilerini tanımlayan geniş kullanımı bu nedenle birbirinden ayrılmalıdır. [1][2]