Apsis, mimarlıkta çoğunlukla bir yapı ya da odanın ucunda yer alan, yarım daire veya çokgen biçimli mekânsal bölümdür. Özellikle kilise mimarisinde görülür; genellikle ana ibadet mekânının sonunda bulunur ve sunak ya da din görevlilerinin yer aldığı alanı içerebilir. Bununla birlikte apsis yalnızca kiliselere özgü değildir: Roma yapılarında da kullanılan bu mimari biçim, yapı türüne ve döneme göre farklı işlevler üstlenmiştir. [1][2]
Biçim ve yerleşim
Apsis, yapının dışına taşan bir bölüm veya iç mekânda duvarla çevrili bir girinti olarak düzenlenebilir. Üstü çoğunlukla tonoz ya da yarım kubbe benzeri bir örtüyle kapatılır. Planı her zaman yarım daire değildir; çokgen biçimli örnekler de vardır. Kiliselerde ana eksenin sonunda yer alması yaygın olsa da yönü her yapıda aynı değildir. Bu nedenle doğuda bulunması sık rastlanan bir gelenek olarak görülebilir, değişmez bir kural olarak değil. [1][2]
Büyük kiliselerde apsisin çevresinde dolaşım sağlayan bir geçit bulunabilir. Apsisin çevresine veya yakınındaki yan mekânlara açılan küçük şapeller de düzenlenebilir; Fransız Gotik mimarisindeki bu tür doğu ucu düzenlemeleri, apsis çevresindeki mekânların daha karmaşık bir plan oluşturmasına örnektir. [2]
Tarihsel kullanım
Apsis, Hristiyan kilise mimarisinde belirginleşmeden önce Roma tapınakları, hamamları ve bazilikalarında da kullanılıyordu. Bu yapılarda apsis benzeri bölüm, tanrı heykelinin ya da yargıcın kürsüsünün bulunduğu yer olabiliyordu. Erken kiliselerde apsisin konumu farklılaşmış; sonraki dönemlerde doğu ucundaki yerleşim yaygınlık kazanmıştır. Kiliselerde apsis, sunak çevresini belirginleştirebilir ve ibadet mekânının odak noktasını oluşturabilir; ancak bezemesi, örtüsü ve işlevi yapıya göre değişir. [1][2]