Arşitrav, sütun ya da payeler arasındaki açıklığı yatay olarak geçen mimari elemandır. Klasik mimaride saçaklığın en alt bölümünü oluşturur ve sütun başlıklarının üzerine oturur. Ancak terimin teknik anlamı mimari geleneklere göre değişebilir: Antik Mısır yapılarındaki arşitrav, sütun veya payeler arasındaki mesafeyi geçen ve çatı taşlarını taşıyan taş blok olarak tanımlanır.[1][2]
Klasik mimarideki yeri
Klasik düzenlerde saçaklık, alttan üste arşitrav, friz ve korniş bölümlerinden meydana gelir. Arşitrav sütun başlıklarının üstünde yer alır; friz onun üzerinde, korniş ise saçaklığın üst kısmındadır. Böylece arşitrav, sütunlarla üst yapı arasındaki yatay geçişi kurar. Getty’nin mimarlık sözlüğü arşitravı, saçaklığın sütun başlıklarına doğrudan oturan en alt parçası olarak tanımlar.[1]
Yapım ve malzeme
Mısır mimarisinde arşitravlar taş bloklardan yapılır, sütunlar veya payeler arasında uzanarak çatı döşemelerini taşırdı. Bu bloklar birbirlerine ve sütunların üst bölümündeki abaküslere pim ya da kırlangıç kuyruğu biçimli bağlantılarla tutturulabiliyordu. Bazı örneklerde alt yüz ve yan yüzlerde yazı bantları bulunur. Yapının malzemesine göre ahşap arşitravlar ahşap ya da daha hafif taşlı yapılarda, granit, kumtaşı ve kireçtaşı örnekleriyse taş yapılarda kullanılmıştır.[2]
Arşitravın boyutları ve yapım biçimi, geçilen açıklık ve üstte taşınacak yapı elemanlarıyla ilişkilidir. Mısır piramitlerindeki bazı arşitravların içi boş yapılması, ağırlığı azaltmaya yönelik bir çözümdü.[2]