Aristoteles fiziği, Aristoteles’in doğa, değişim ve hareket üzerine geliştirdiği doğal felsefenin bir bölümüdür. Antik dönemde “fizik” bugünkü deneysel bilim dalıyla aynı kapsamda değildi: Aristoteles’in doğa araştırmaları hareketin yanı sıra kozmoloji, canlılar ve değişim gibi konuları da içeriyordu. Stanford Encyclopedia of Philosophy, onun “Fizik” eserini doğa ve hareket üzerine genel kuramsal çerçevesi olarak ele alır. [1]
Doğa, nedenler ve hareket
Aristoteles’e göre doğa, doğal varlıklarda değişmenin ve durmanın içsel ilkesidir. Bir şeyi açıklarken maddi, biçimsel, etkin ve ereksel nedenleri ayırt eder. Hareket yalnızca yer değiştirme değildir; nitelik ve nicelik değişimini, oluşmayı ve yok olmayı da kapsar. Doğal hareket, varlığın doğasına uygun hareket; zorlanmış hareket ise dış etkenle gerçekleşen harekettir. Hareketin açıklamasında hareket ettirici, zaman ve süreklilik gibi kavramları da tartışır. [1]
Evren ve unsurlar
Aristoteles’in kozmolojisi, Dünya merkezli evreni değişime açık Ay-altı bölge ile göksel bölge olarak ayırır. Ay-altı dünyadaki cisimleri toprak, su, hava ve ateş unsurlarıyla açıklar; bu unsurlara doğal yönelimler ve konumlar atfeder. Göksel cisimlerin dairesel hareketini ise bu dört unsurdan farklı göksel maddeyle ilişkilendirir. Bu açıklamalar, onun hareket kuramı ile evren tasarımının birbirine bağlı olduğunu gösterir. [2]
Bu sistem, doğayı nedenler üzerinden açıklamayı amaçlayan kapsamlı bir araştırma anlayışıydı; günümüz fiziğinin matematiksel ve deneysel yöntemleriyle özdeş değildir. Aristoteles’in doğa felsefesi, sonraki yüzyıllarda farklı düşünce geleneklerinde etkili oldu. Ancak bu etkinin sürmesi, görüşlerinin değişmeden kabul edildiği anlamına gelmez: doğa hakkındaki açıklamaları zamanla eleştirilmiş ve yeni araştırmalarla dönüştürülmüştür. Aristoteles fiziğini tarihsel bağlamında değerlendirmek, eski kavramları modern bilimsel terimlerle karıştırmamak açısından önemlidir. [1][2]