Arkeolojik sit, geçmiş insan faaliyetlerine ilişkin maddi izlerin bir bağlam içinde korunduğu ve arkeolojik araştırmaya konu olabilen yer veya alanı anlatır. Bu izler yapı kalıntıları, nesneler, mezarlar, üretim alanları ya da insan etkinliğinin bıraktığı başka fiziksel kanıtlar olabilir. ABD Ulusal Park Servisi, arkeolojik mülkü, geçmiş kültür kalıntılarının yorumlanmasına elveren fiziksel bağlamın korunduğu yer ya da yerler olarak açıklar. Sitin sınırı ve kapsamı, araştırma ve kayıt sistemlerine göre değişebilir. [1][2]
Araştırma ve yorumlama
Arkeolojik araştırma yalnızca nesneleri bulup tanımlamaya indirgenmez. Buluntuların konumu, katmanlarla ilişkisi ve diğer kalıntılarla birlikteliği, geçmişteki faaliyetleri yorumlamaya yardımcı olur. Kazı bu araştırmanın bir yolu olsa da yüzey incelemesi ve başka belgeleme yöntemleri de sitlerin belirlenmesi ve değerlendirilmesinde kullanılabilir. Ulusal Park Servisinin arkeoloji sözlüğü, arkeolojiyi geçmiş insanları sitleri ve buluntuları üzerinden inceleyen bilimsel çalışma olarak tanımlar; tabakalaşma gibi kavramlar da alan bağlamının incelenmesindeki önemini gösterir. [1]
Sitler yerleşimlerden mezarlıklara, mağaralardan limanlara kadar farklı türlerde olabilir. Bazen tek bir noktayı, bazen birbiriyle bağlantılı yerleri veya daha geniş bir peyzajı kapsarlar. UNESCO Thesaurus’ta arkeolojik sitler, arkeolojiyle ilişkili bir kavram olarak sınıflandırılır; bu sınıflandırma tek başına sitin hukuki statüsünü belirlemez. [3]
Koruma ve statü
Arkeolojik bağlamın korunması, buluntuların anlamını değerlendirmek için önem taşır. İzinsiz müdahale, nesnelere zarar vermenin yanı sıra onların konum ve ilişkilerine dair bilgiyi de yok edebilir. Bununla birlikte, “arkeolojik sit” için kullanılan idari ve yasal ölçütler her yerde aynı değildir: ABD’deki tarihî mülk değerlendirmeleri belirli kayıt ve uygunluk ölçütlerine dayanır. Bu nedenle genel arkeolojik kavram ile belirli bir ülkenin koruma statüsünü birbirinden ayırmak gerekir. [1][2]