Arpa (Hordeum vulgare), buğdaygiller (Poaceae) familyasından, serin mevsimde yetişen tek yıllık bir tahıl bitkisidir. Taneleri insan gıdası, hayvan yemi ve malt üretiminde değerlendirilir. USDA’nın bitki rehberi, kültür arpasının kesin kökeninin bilinmediğini; bitkinin Yakın Doğu ve Bereketli Hilal’de yaygın bulunan yabani Hordeum spontaneum ile ilişkili olabileceğini belirtir. Arpanın günümüzde dünya çapında yetiştirilen eski tahıl ürünlerinden biri olduğu bildirilir. [1]
Bitkinin özellikleri
Arpa genellikle 60 santimetre ile 1,2 metre arasında boylanır. Sapları içi boş ve boğumludur; taneler, kılçıklı başak biçimindeki çiçek durumunda gelişir. USDA rehberi, başakta tane dizilişine göre iki sıralı ve altı sıralı arpa tiplerini ayırt eder: altı sıralı tipte altı tane sırası belirginleşirken, iki sıralı tipte başaktaki yalnızca orta başakçıklar tane oluşturur. Kavuzsuz çeşitlerde kavuz, harman sırasında taneden kolay ayrılabilir. [1]
Arpa serin ve kuru koşullarda iyi gelişebilir. Sıcak ve nemli iklimlerde hastalık ve zararlılara karşı daha duyarlı olabileceğinden, uygun yetiştirme koşulları bölgeye ve çeşide göre değişir. [1]
Yetiştiricilik ve kullanım
Arpa tanesi, özellikle hayvan yemi ve malt üretiminde kullanılır; bazı bölgelerde temel insan gıdalarından biridir. FAO’nun tahıl ve ot bitkileri rehberi, arpanın gıda, içecek ve hayvan yemi olarak değerlendirildiğini belirtir. [2] Tanelerin çimlendirilip kurutulmasıyla malt elde edilir; arpa maltı bira üretiminde önemli bir hammaddedir. Bitki ayrıca yemlik ot veya saman olarak kullanılabilir. Kullanım amacı, yetiştirilecek çeşidi ve hasat zamanını etkileyebilir. Örneğin maltlık üretimde tane özellikleri, yemlik üretimde ise ürünün hayvan beslemedeki kullanımı öne çıkar. Arpa, tahıl üretiminin yanı sıra bazı tarım sistemlerinde örtü bitkisi olarak da yetiştirilebilir.