Atmosfer, bir gökcismini çevreleyen ve kütle çekimi etkisiyle onun çevresinde tutulan gaz ortamıdır. Dünya atmosferi; gazların yanı sıra değişen miktarlarda su buharı ve askıda parçacıklar içerir. Yoğunluğu yükseldikçe genel olarak azalır; uzayla arasında katı bir yüzey veya keskin bir duvar bulunmaz. [1, 2]
Dünya atmosferinin bileşimi
Su buharı hesaba katılmadığında, Dünya havasının hacimce yaklaşık yüzde 78'i azot, yüzde 21'i oksijendir. Argon yaklaşık yüzde 0,93 oranında bulunur. Karbondioksit ve diğer gazlar daha küçük oranlardadır. Bu değerler kuru havaya aittir; su buharının miktarı yer ve zamana göre değişir. Bu nedenle kuru hava oranlarıyla nemli hava bileşimi birbirine karıştırılmamalıdır. [1]
Temel katmanlar
Dünya atmosferi, düşey sıcaklık yapısı ve diğer fiziksel özellikler dikkate alınarak katmanlara ayrılır:
- Troposfer: Yüzeyden başlar; hava olaylarının büyük bölümü burada gerçekleşir.
- Stratosfer: Troposferin üzerinde yer alır; sıcaklık genel olarak yükseklikle artar.
- Mezosfer: Stratosferin üzerindeki, sıcaklığın yeniden azaldığı bölgedir.
- Termosfer: Seyrek gazların yüksek enerjili Güneş ışınımını soğurduğu üst bölgedir.
- Ekzosfer: Gazların son derece seyrekleştiği ve uzaya geçişin gerçekleştiği en dış bölgedir. [2]
Katman sınırlarının yükseklikleri sabit değildir. Özellikle troposferin kalınlığı enlem ve atmosfer koşullarıyla değişir; bu nedenle tek bir yükseklik bütün Dünya için kesin sınır olarak kullanılmamalıdır. [2]
Dünya sistemi içindeki rolü
Atmosfer; solunum için gereken gazları içerir, suyun taşınmasına ortam sağlar ve Dünya'nın enerji alışverişinde rol oynar. Gazların küçük oranlarda bulunması, etkilerinin de önemsiz olduğu anlamına gelmez; örneğin karbondioksit ısı alışverişi açısından önem taşır. Atmosferin bileşimi ile katman yapısı birbirinden farklı inceleme konularıdır. [1, 2]