Atom ağırlığı, bir elementin belirli bir izotop bileşimine sahip örneğindeki atomların ortalama kütlesinin, karbon-12 atomunun kütlesinin on ikide birine oranıdır. Kütlelerin oranı olduğundan boyutsuzdur; tek bir atomun kütlesiyle aynı şey değildir. Elementin izotoplarının kütleleri ve örnekteki göreli miktarları bu ortalamayı belirler. CIAAW, “atom ağırlığı” terimini kullanır; element için bağıl atom kütlesi de aynı tür büyüklüğü anlatır. Tek bir izotopun bağıl atom kütlesi ise o izotopun değeridir. [1][2]
İzotop bileşimi ve standart değerler
İzotoplar aynı elementin, yani aynı proton sayısına sahip atomlarıdır; nötron sayıları ve kütleleri farklı olabilir. Birden fazla izotopu bulunan elementlerde örneğin izotop oranları değişebildiği için atom ağırlığı kaynağa göre değişebilir. CIAAW’ın standart atom ağırlıkları, normal malzemeler için önerilen referans değerlerdir; belirli bir numunenin ölçülmüş değeriyle her koşulda özdeş olmak zorunda değildir. Bazı elementlerde doğal izotop bileşiminin değişkenliği nedeniyle standart değer aralık olarak verilir. Karakteristik karasal izotop bileşimi bulunmayan bazı elementler için standart atom ağırlığı yayımlanmaz. CIAAW’ın tablosu 2024’te güncellenen değerleri de içerir. [1][3]
Kimyasal hesaplamalarda kullanımı
Periyodik tablolardaki standart atom ağırlıkları, olağan kimyasal hesaplarda kullanılan ortak değerleri sağlar. Bir bileşiğin bağıl formül kütlesi, formüldeki her elementin bağıl atom kütlesinin atom sayısıyla çarpılıp toplanmasıyla hesaplanır. Bu hesap, atom ağırlığının kesirli yazılmasının atomların kesirli olduğu anlamına gelmediğini de açıklar: sayı, izotopların ağırlıklı ortalamasını temsil eder. Atom ağırlığı, belirli bir atom çekirdeğindeki proton ve nötron sayılarının toplamı olan kütle numarasıyla karıştırılmamalıdır. [1][2]