Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN), temel fizik araştırmaları yürüten hükümetler arası bir kuruluştur. Merkezi İsviçre-Fransa sınırında, Cenevre yakınındadır. CERN adı, kuruluşun öncüsü olan Avrupa Nükleer Araştırma Konseyi’nin Fransızca adından gelir. Konsey 1951’de kurulma sürecini başlattı; CERN’i kuran sözleşme 1953’te imzalandı ve kuruluş 29 Eylül 1954’te resmen faaliyete geçti. Araştırmalarının bugünkü ağırlık noktası atom çekirdeğinden daha temel parçacıkların incelenmesidir [1].
Amaç ve örgütlenme
CERN, evrenin temel bileşenlerini ve bunların etkileşimlerini araştırır. Üye devletler kuruluşun bütçesine katkıda bulunur ve önemli kararların alındığı Konsey’de temsil edilir. Üniversite ve araştırma kurumlarından uluslararası bilim insanı ekipleri, CERN tesislerinde ortak deneyler yürütür. Kuruluşun çalışmaları temel araştırmanın yanı sıra bilimsel bilginin paylaşımını da kapsar [1][2].
Tesisler ve deneyler
CERN’in tesisleri arasında Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC) ve onu besleyen hızlandırıcılar bulunur. Hızlandırıcılarda parçacık demetleri elektromanyetik alanlarla hızlandırılır ve mıknatıslarla yönlendirilir; dedektörler çarpışmalardan çıkan parçacıkları inceler. ATLAS ve CMS, farklı fizik konularını araştıran genel amaçlı deneylerdir. ALICE ağır iyon çarpışmalarına, LHCb ise özellikle güzellik kuarkı içeren parçacıklara odaklanır. CERN’in araştırma programı LHC ile sınırlı değildir: sabit hedef deneyleri, antimadde araştırmaları ve farklı deney tesisleri de bu programın parçalarıdır. Dolayısıyla kurum tek bir hızlandırıcıdan ibaret olmayıp, çeşitli tesisleri ve uluslararası işbirliklerini bir araya getirir [3].