Ayrı eşeylilik, bir türün dişi ve erkek üreme işlevlerinin farklı bireylerde bulunmasıdır. Böyle türlerde bireyler genellikle yumurta ya da sperm üretir; eşeyli üreme, farklı bireylerin üreme hücrelerinin birleşmesini içerir. Bu düzen, aynı bireyde hem dişi hem erkek üreme işlevlerinin bulunduğu erdişilikten ayrılır. Hayvanlardaki ayrı eşeylilik için gonokoriklik terimi de kullanılır. Bitkilerde ise dioecy, erkek ve dişi çiçeklerin farklı bitkilerde bulunmasını anlatır. Aynı bitkinin hem erkek hem dişi çiçek taşıması tek evcikliliktir; bu nedenle dioecy ile karıştırılmamalıdır. Terimlerin kullanımı canlı grubuna göre değişebildiğinden, biyolojik bağlamı belirtmek önemlidir. [1][2][3]
Bitkilerde ve hayvanlarda
Çiçekli bitkilerde dioecy, bir bitkinin işlevsel olarak erkek çiçekler, başka bir bitkinin ise dişi çiçekler taşıdığı üreme düzenidir. Botanik kaynakları bu durumu tek evciklilikle karşılaştırır. Hayvanlarda gonokoriklik, bir türde bireylerin erkek ya da dişi üreme sistemine sahip olması anlamında kullanılır. Bu terimler benzer biçimde eşeylerin farklı bireylerde bulunmasına işaret etse de her canlı grubunun yaşam döngüsü ve üreme biyolojisi aynı değildir. [1][3]
Evrimsel ve ekolojik yönleri
Çiçekli bitkilerde ayrı eşeyliliğin farklı soy hatlarında bağımsız olarak ortaya çıktığı bildirilmiştir; bu nedenle bütün örnekleri tek bir evrimsel açıklamaya indirgemek doğru olmaz. Bitkilerde eşey belirlenmesi ve eşey kromozomlarının gelişimi de araştırma konuları arasındadır. Ayrı eşeyliliğin olası sonuçlarından biri, bireyin kendi kendini döllemesini sınırlamasıdır; bununla birlikte üreme, uygun eşeyde başka bireylerin ve gamet aktarımının bulunmasına bağlıdır. Bu özellikler, ayrı eşeyliliği üreme sistemleri ve evrim çalışmalarında incelenen bir kavram hâline getirir. [2][4]