Ayrık seçim, karar vericinin birbirinden ayrı ve belirli bir seçenek kümesindeki alternatiflerden birini seçmesidir. Bu kavram, hem gözlenen tercihleri inceleyen analizleri hem de seçim olasılıklarını açıklamak veya tahmin etmek üzere kurulan modelleri kapsar. Örneğin işe gidişte otomobil, toplu taşıma veya yürümek arasından yapılan tercih modellenebilir. Modeller, seçeneklerin özelliklerini ve karar vericilerin özelliklerini birlikte değerlendirebilir. [1]
Modelin temel yaklaşımı
Yaygın modeller, her kişinin her seçenek için bir fayda ya da yarar düzeyi olduğunu varsayar. Bu yarar; örneğin yolculuk süresi, ücret veya kişinin özellikleri gibi değişkenlerle ilişkilendirilir. Araştırmacının gözleyemediği etkenler de modele rassal bir bileşen olarak katılabilir. Seçilen alternatifin, karar verici açısından en yüksek yararı sağlayan seçenek olduğu kabulü, seçim olasılıklarının istatistiksel olarak incelenmesine olanak verir. Columbia Üniversitesi’nin yöntem açıklamasında ayrık seçim modellerinin iki ya da daha fazla ayrı alternatif arasındaki seçimi açıklamak veya tahmin etmek için kullanıldığı ve seçeneklerin seçilmiş ya da seçilmemiş olmasının dikkate alındığı belirtilir. [1]
Veri ve model türleri
Tercih verileri, varsayımsal senaryolarda katılımcılara sunulan seçeneklerden (belirtilmiş tercihler) ya da geçmişte gerçekleşmiş kararlardan (açıklanmış tercihler) elde edilebilir. Ulaşım planlamasında belirtilmiş tercih anketleri, henüz yapılmamış tesisler veya hizmetler için talep tahminine yardımcı olabilir; tahminler seyahat süresi, cinsiyet ve bisiklet altyapısı gibi etkenlerle ilişkilendirilebilir. [2] İkili seçim modelleri iki alternatifli durumları, çok kategorili modeller ise daha geniş kümeleri ele alır. Çokterimli logit yaygın bir seçenektir, fakat alternatiflerin birbirleriyle ikame ilişkisine dair varsayımları vardır. Bu varsayımlar uygun değilse başka model aileleri tercih edilebilir. Sonuçlar, kullanılan verinin ve model varsayımlarının sınırları içinde yorumlanmalıdır; olasılık tahmini tek tek kişilerin kararını kesin olarak bildirmez. [1][2]