Azimut, bir başlangıç doğrultusundan hedef doğrultusuna yatay düzlemde ölçülen açıdır. Yaygın pusula tanımında başlangıç kuzeydir ve açı saat yönünde ölçülür: kuzey 0°, doğu 90°, güney 180°, batı 270° değerindedir. Bununla birlikte, terimin tanımı uygulama alanına ve kullanılan koordinat sistemine göre değişebilir. Bir azimut değerini doğru yorumlamak için hangi referans yönünün ve ölçüm yönteminin kullanıldığı belirtilmelidir. [1][2]
Gökyüzü ve pusula
Gökbilimde azimut, gök cisminin ufuk üzerindeki yönünü belirtmek için kullanılır; cismin ufuktan açısal yüksekliği ise ayrı bir koordinattır. NOAA Global Monitoring Laboratory’nin sözlüğü, azimutun gerçek kuzeyden saat yönünde ölçüldüğünü ve gök cisimlerinin azimut ile yükseklik değerlerinin gözlem yerinin ve Dünya’nın dönüşünün etkisiyle zaman içinde değiştiğini açıklar. Bu nedenle gökyüzündeki bir cismin konumunu tanımlarken yalnızca azimut genellikle yeterli olmaz; yükseklik de gerekir. [3]
Pusula ve yön tariflerinde azimut, hedefe doğru olan yatay doğrultuyu açı olarak ifade eder. NOAA Ulusal Hava Durumu Servisi pusula kullanımında kuzey, doğu, güney ve batı için sırasıyla 0°, 90°, 180° ve 270° değerlerini verir. Ancak aynı sözlükte eğimli bir yüzeyin baktığı yön için kuzeyin 360° olarak yazılabildiği ayrı bir kullanım da bulunur; bu örnek, tanımların bağlama göre değişebildiğini gösterir. [2]
Haritacılık ve diğer uygulamalar
Haritacılık ve jeodezide azimut, bir noktadan başka bir noktaya uzanan doğrultuyu tanımlamakta kullanılabilir. Esri’nin GIS sözlüğü, ölçme ve jeodezi bağlamındaki tanımı kuzeyden saat yönünde ölçülen yön olarak verir; ayrıca navigasyon ve uzaktan algılamadaki kullanımları ayrı ayrı açıklar. Uzaktan algılamada azimut, uydu görüntüsü alınırken algılayıcının baktığı yönü ifade edebilir. [4]
Azimut tek başına hedefin uzaklığını veya tam konumunu bildirmez; bunlar için mesafe ya da başka koordinat bilgileri gerekir. Uygulamalarda “kuzey” gerçek kuzey, manyetik kuzey ya da harita ızgarasının kuzeyi anlamına gelebileceğinden, referansın açıkça belirtilmesi ölçümün anlaşılmasını ve karşılaştırılmasını kolaylaştırır. [2][4]