Bağdadi, ahşap karkasın üzerine ince çıta veya lataların aralıklı biçimde tutturulması ve yüzeyin sıvanmasıyla uygulanan bir yapı tekniğidir. Mimarlıkta duvar yapımında kullanılan bu yöntem, ahşap üst örtülü camilerin kubbelerinde de görülür. Terimin adı Bağdat’ı çağrıştırsa da incelenen mimari kaynaklar onu öncelikle çıta ve sıvadan oluşan yapım biçimiyle açıklar; Bağdat mimarisinin tamamını ifade etmez. [1]
Yapım biçimi
Bağdadi uygulamasında ahşap bir taşıyıcı düzen üzerine dar çıtalar çakılır, ardından çıtaların üzerine sıva sürülerek yüzey oluşturulur. Giresun’daki bağdadi kubbeli camileri inceleyen araştırma, bu tekniğin ahşap üst örtülü yapılarda kubbe kurmak için de kullanıldığını ve kubbelerin destekli ya da desteksiz olabildiğini aktarır. Araştırmada destekli kubbeler oturtma çatının, desteksiz olanlar ise asma çatının içine yerleştirilmiş örnekler olarak açıklanır. Bu bulgular belirli yapı türleri ve bölgesel örneklerle ilgilidir; her bağdadi uygulamasının aynı ayrıntıları taşıdığı anlamına gelmez. [1]
Kullanım ve inceleme
Bağdadi kubbeli camiler Giresun araştırmasının yanı sıra Trabzon, Rize ve Artvin gibi Doğu Karadeniz illerinde de belgelenmiştir. Giresun’da incelenen örnekler arasında 19. yüzyıl camileri yer alır; çalışma, yerel coğrafyanın, yapı malzemelerinin ve ustaların mimariye etkisini ele alır. [1] Bağdadi ve hımış yapıları karşılaştıran Mizam Doğan’ın araştırması, iki yapı türünün yatay yükler altındaki davranışını bilgisayar modelleriyle incelemiştir. Çalışmada ahşap elemanlar çerçeve, kerpiç, tuğla ve taş dolgular ise farklı yapısal öğeler olarak modellenmiştir. Sonuçlar kullanılan modellere ve kabullere bağlıdır; dolayısıyla tekniğin tüm tarihî yapılardaki dayanımı hakkında genellenmemelidir. [2] Bağdadi, geleneksel yapı teknikleri ve tarihî ahşap yapıların belgelenmesi açısından araştırma konusudur. [1][2]