Başlangıç meridyeni, boylamların doğu ve batı yönlerinde ölçüldüğü sıfır derece boylam çizgisidir. Meridyenler, kutuplar arasında uzanan ve coğrafi konumların boylamını belirlemeye yarayan varsayımsal çizgilerdir. Ekvatorun aksine başlangıç meridyeni, Dünya üzerinde doğal olarak belirlenmiş bir sınır değil, ortak bir coğrafi referans olarak kabul edilen çizgidir. [1]
Greenwich ve 1884 konferansı
1884’te Washington’da düzenlenen Uluslararası Meridyen Konferansı, sıfır boylam için Greenwich’teki Kraliyet Gözlemevi’nden geçen meridyeni seçti. O dönemde birçok deniz haritası ve zaman düzenlemesi zaten Greenwich’i referans aldığı için bu seçim mevcut uygulamalarla uyumluydu. Tarihsel çizgi, gözlemevindeki Airy Geçiş Dairesi teleskobunun konumuyla ilişkilidir. Sıfır boylam ve karşısındaki 180 derece meridyeni, Dünya’yı doğu ve batı yarımkürelerine ayıran büyük daireyi oluşturur. [1][2]
Modern referans ve boylam ölçümü
Uydu tabanlı konumlandırma, Greenwich’teki tarihsel işaretle aynı sıfır noktasını kullanmaz. NOAA’ya göre GPS alıcısının sıfır boylam göstermesi için Greenwich’teki meridyen işaretlerinden yaklaşık 102 metre doğuya gidilmesi gerekir. Bunun nedeni, modern ölçümlerin Dünya’nın biçimini ve kütleçekimindeki yerel farklılıkları hesaba katan jeodezik referanslara dayanmasıdır. NOAA, 1980’lerde Uluslararası Referans Meridyeni’nin modern sıfır boylam olarak belirlendiğini belirtir; bu referans, Dünya yüzeyindeki hareketlerden etkilenebilir. [1]
Boylam, başlangıç meridyeninden doğuya ya da batıya doğru derece, dakika ve saniyelerle ölçülür. Tarihsel Greenwich meridyeni, sıfır boylamın belirlenmesinin yanı sıra zaman ölçümünde de önemli bir referans olmuştur. Ancak saat dilimlerinin günümüzdeki sınırları, devletlerin kararları nedeniyle meridyenleri veya düz çizgileri birebir izlemez. [2]