Backster etkisi, poligraf uzmanı Cleve Backster’ın bitkilerin insan niyetlerini veya yakındaki canlıların zarar görmesini algılayıp elektriksel sinyallerle tepki verdiği iddiasını anlatan addır. Backster, 1960’larda bitki yapraklarına poligraf elektrotları bağlayarak cihaz kayıtlarını yorumladı. Bir bitkiye zarar verme düşüncesi aklına geldiğinde kayıtta değişiklik gözlemlediğini öne sürdü ve bunu bitkilerde “birincil algı” bulunduğu şeklinde açıkladı. Bu yorum, Backster’ın iddiasıdır; poligraf kaydı kendi başına algıyı veya bilinci göstermez. [1]
Deney ve tekrar denemeleri
Backster’ın bitkilerle ilgili iddialarından biri, kaynar suda öldürülen tuzlu su karideslerine bitkilerin elektriksel tepki verdiğiydi. 1975’te yayımlanan bir araştırmada bilim insanları filodendron yapraklarının elektriksel etkinliğini kaydedip bu iddiayı sınadı. Beş deneyin sonuçlarında karideslerin öldürülmesiyle bitki kayıtları arasında destekleyici bir ilişki bulmadılar. Bu çalışma, Backster’ın iddiasına yönelik sınamalardan biridir; sonuçları bitkilerin başka uyaranlara fizyolojik tepki vermediği anlamına gelmez. [1]
Bilimsel değerlendirme
Bitki dokularındaki elektriksel değişimler fizyolojik ve çevresel etkenlerle ortaya çıkabilir. Bu nedenle bir ölçümdeki değişiklik, tek başına özel bir algının kanıtı sayılamaz; iddiayı değerlendirmek için kontrollü ve tekrarlanabilir deneyler gerekir. Bitkilerin çevresel uyaranlara yanıt vermesi, duyusal veya kimyasal süreçler üzerine biyolojik araştırmaların konusudur. Bu yanıtları Backster’ın ileri sürdüğü duygu, niyet algısı veya bilinçle özdeşleştirmek için ayrıca kanıt gerekir. Bitki bilinci konusunda yayımlanan eleştirel bir inceleme, bitkilerde bilinçli deneyim bulunduğu iddiasının sağlam bilimsel desteğe sahip olmadığını savunur. Bu değerlendirme, bitki fizyolojisinin gerçekliğini değil, fizyolojik yanıtların bilinç kanıtı sayılmasına yönelik çıkarımı tartışır. [2]