Balkanika Ödülü, Balkan edebiyatını bölge ülkelerinin okurlarına ulaştırmayı ve eserlerin farklı Balkan dillerine çevrilmesini teşvik etmeyi amaçlayan edebiyat ödülüdür. Ödül, 1995’te Arnavutluk, Bulgaristan, Yunanistan, o dönemki Makedonya, Romanya, Sırbistan ve Türkiye’den birer yayınevinin girişimiyle kuruldu. Kuruluş tarihi ile ilk ödülün verildiği yıl aynı değildir: ödülün ilk sahibi Sırp yazar David Albahari oldu ve bu ödül 1996’da verildi. [1]
Amaç ve işleyiş
Ödül, Soğuk Savaş döneminde Balkan dilleri arasında az sayıda bulunan çevirilerin artırılmasını ve bölge edebiyatlarının karşılıklı tanınmasını hedefleyen girişimlerden biri olarak ortaya çıktı. Kuruluşu anlatan tarihsel kaynakta, aday gösterilecek eserin ödül başvurusundan iki yıldan daha eski olmaması koşulu aktarılır. Aynı kaynak, kazanan eserin yazarın ülkesindeki yayınevi dışındaki katılımcı yayınevlerince kendi dillerine çevrilmesinin öngörüldüğünü belirtir. Böylece ödülün işleyişi, yalnızca bir eseri seçmekle kalmayıp çeviri ve yayın dolaşımını da kapsar. [1]
Ödüllüler ve kapsam
Albahari’nin 1996’da ödüllendirilmesi, ödülün kuruluş yılıyla ilk ödül yılının ayrı tarihler olduğunu gösterir. [1] Sonraki yıllarda farklı ülkelerden yazarlar ödüle değer görüldü. DergiPark’ta yayımlanan akademik çalışma, Murat Özyaşar’ın “Sarı Kahkaha” adlı eserinin 2016 Balkanika Edebiyat Ödülü’nü aldığını bildirir. [2] Bulgar yazar Zdravka Evtimova da Balkanika ödülünü kazananlar arasında yer alır. [3] Bu örnekler, ödülün tek bir ulusal edebiyatla sınırlı olmadığını gösterir. Balkanika’nın ayırt edici yönü, farklı dillerdeki edebî eserleri ortak bir bölgesel değerlendirme ve çeviri çerçevesinde buluşturmasıdır; dolayısıyla ödülün etkisi, kazanan eserlerin tanıtımı kadar diller arası dolaşım fikriyle de ilişkilidir. [1][2]