Baryum, simgesi Ba ve atom numarası 56 olan, periyodik tablonun 2. grubunda yer alan yumuşak, gümüş renkli bir metaldir. Doğada serbest element hâlinde bulunmaz; havayla ve suyla tepkimeye girdiğinden genellikle bileşiklerinin parçasıdır. Başlıca cevherleri barit (baryum sülfat, BaSO₄) ve viterittir (baryum karbonat, BaCO₃). Baryumun elektron dizilimi [Xe] 6s²’dir; yaygın yükseltgenme basamağı +2’dir [1][2].
Elde edilmesi ve özellikleri
Baryum metalinin elde edilmesi için erimiş baryum klorürün elektrolizi kullanılabilir. Elementi 1808’de Humphry Davy elektroliz yoluyla elde etti. Baryumun doğal izotopları arasında baryum-138 en bol olanıdır. Metalin tepkimeye yatkınlığı nedeniyle kullanım alanları, baryum içeren bileşiklere kıyasla sınırlıdır [1][2].
Bileşikleri ve kullanım alanları
Barit yoğun bir mineral olduğundan, baryum sülfat petrol ve gaz kuyularındaki sondaj sıvılarına ağırlık kazandırmakta kullanılır. Baryum bileşikleri cam ve boya üretiminde de yer bulur; baryum nitrat havai fişeklerde yeşil renk oluşturabilir [1].
Bileşiklerin özellikleri aynı değildir. Suda çözünebilen bazı baryum bileşikleri zehirliyken baryum sülfat suda çok az çözünür. Bu düşük çözünürlük, baryum sülfatın sindirim sisteminin röntgen görüntülemesinde kontrast madde olarak kullanılmasını mümkün kılar; uygulamada elementel baryum değil, bileşiği kullanılır [1][2]. Baryumun kimyasal ve fiziksel özellikleri ile kullanım alanlarını değerlendirirken element ile farklı baryum bileşiklerini birbirinden ayırmak gerekir. Bileşiğin çözünürlüğü ve kimyasal yapısı, davranışını ve kullanımını belirleyen temel etkenler arasındadır [1].