Basit biyosfer modeli, canlılarla fiziksel çevre arasındaki etkileşimi az sayıda bileşen ve varsayımla inceleyen kuramsal yaklaşımların genel adıdır. Tek bir standart modelden söz etmek yerine, bu başlık altında farklı sadeleştirilmiş modeller ele alınabilir. En bilinen örneklerden Daisyworld, James Lovelock ile Andrew Watson’ın canlıların çevreyi değiştirmesi ve çevrenin de canlıları etkilemesi fikrini incelemek için geliştirdiği varsayımsal gezegen modelidir. [1]
Daisyworld modeli
1983 tarihli çalışmada, farklı renklerde iki papatya türünün bulunduğu basit bir gezegen tasarlanır. Türlerin büyüme hızı sıcaklığa bağlıdır; papatyalar da güneş ışınımını farklı oranlarda soğurup yansıtarak çevre sıcaklığını etkiler. Böylece biyolojik büyüme ile sıcaklık arasında geri besleme oluşur. Modelde bu etkileşim, dışarıdan gelen enerji değişirken gezegen sıcaklığının belirli koşullarda görece dengelenmesine yol açabilir. [1]
Bu sonuç, canlıların çevresel koşulları etkileyebileceğini ve bu koşulların canlıların yayılımına geri dönebileceğini gösteren bir kuramsal örnektir. Model, gerçek Dünya’nın ayrıntılı bir iklim simülasyonu değildir; az sayıda tür ve basitleştirilmiş büyüme kuralları kullanır. Dolayısıyla sonuçları modelin varsayımlarına bağlıdır.
Kullanımı ve sınırları
Daisyworld, biyosfer ile çevre arasındaki geri beslemeleri inceleyen araştırmalarda başlangıç modeli ve öğretici örnek olarak kullanılmıştır. Daha sonraki çalışmalar modeli uzamsal dağılım, farklı tür özellikleri ve başka çevresel etkenleri içerecek şekilde genişletmiştir. 2008 tarihli bir inceleme, Daisyworld’ün farklı biçimlerini ve sınırlarını değerlendirir; temel modelde çevresel düzenlenmenin amaçlı bir denetim olmaksızın etkileşimlerden doğabileceğini vurgular. [2]
Bu nedenle model, Dünya’nın bütünüyle kendi kendini düzenleyen bir canlı olduğunu kanıtlamaz. Daha dar kapsamlı katkısı, biyolojik ve fiziksel süreçlerin basit bir sistemde nasıl birbirini etkileyebileceğini açıklamaktır. “Basit biyosfer modeli” başlığı Daisyworld ile sınırlı değildir; başka modeller de canlı-çevre ilişkilerini farklı varsayımlar üzerinden araştırabilir.