Beş büyük kişilik özelliği, kişilik farklılıklarını beş geniş boyutta betimleyen bir sınıflandırma modelidir. İnsanların düşünme, hissetme ve davranma eğilimlerindeki ortak örüntüleri karşılaştırmak için kullanılır. Model, birbirini dışlayan beş insan tipi tanımlamaz; aynı kişi her boyutta farklı bir konumda bulunur. Ayrıca insan kişiliğinin bütün yönlerini kapsama iddiası taşımaz.[1]
BOYUTLARIN ANLAMI
Deneyime açıklık, yeni düşüncelere ve yaşantılara ilgiyi; sorumluluk, düzenli ve amaçlı davranma eğilimini anlatır. Dışadönüklük sosyal katılım ve atılganlıkla, uyumluluk iş birliği ve güvenle ilişkilidir. Nevrotiklik ise olumsuz duyguları yaşama eğilimini ifade eder. Her boyut bir süreklilik üzerinde değerlendirilir; kişiler yalnızca yüksek veya düşük iki sınıfa ayrılmaz.[2]
ÖLÇME ARAÇLARI
Bu boyutlar farklı kişilik ölçekleriyle ölçülebilir. Berkeley Kişilik Laboratuvarının sunduğu BFI-2, beş alanı ve bunların altında yer alan on beş daha dar özelliği değerlendiren altmış maddelik bir öz bildirim aracıdır. Yanıtlar kişinin kendisini nasıl tanımladığına dayanır. Araçta olumsuz duygusallık ve açık fikirlilik gibi adlandırmalar da kullanılır.[3]
SÜREKLİLİK VE DEĞİŞİM
Kişilik özellikleri zaman içinde belirli bir süreklilik gösterebilir; ancak yetişkinlikte değişimin tamamen durduğu varsayılmaz. Yaşam rolleri, hedefler ve sosyal koşullar kişilik araştırmalarının konuları arasındadır. Belirli bir davranışı açıklarken durumun özellikleri de hesaba katılır. Bu nedenle bir boyuttaki eğilim, kişinin her ortamda aynı biçimde davranacağını söyleyen değişmez bir etiket değildir.[1]