Bessemer ve Thomas yöntemleri, erimiş pik demirden büyük miktarlarda çelik üretimini mümkün kılan, birbiriyle ilişkili iki tarihsel çelik üretim sürecidir. Henry Bessemer’in 1856’da tanıttığı yöntemde, dönüştürücüdeki sıvı demirin içinden hava geçirilir. Oksitlenme, karbon ve başka safsızlıkların azalmasına yardım eder; tepkimelerin açığa çıkardığı ısı metali sıvı tutar. Sidney Gilchrist Thomas ile Percy Gilchrist’in geliştirdiği süreç ise fosfor oranı yüksek demirin işlenmesine yönelik bir çözümdü. [1][2]
Bessemer yöntemi
Bessemer dönüştürücüsü, çelik üretimini daha hızlı ve yüksek miktarlı hale getirdi. Ancak ilk uygulamalarda kullanılan asidik astar fosforu etkili biçimde gideremedi. Fosforlu ham demirden elde edilen çelik bu nedenle kırılgan ve düşük kaliteli olabiliyordu. Bessemer süreci, uygun ham madde kullanıldığında üretimi ölçeklendirse de her tür demir cevheri için aynı sonucu vermiyordu. [1][2]
Thomas yöntemi ve etkisi
Thomas ve Gilchrist’in 1870’lerde geliştirdiği temel astarlı dönüştürücü bu sınırlamayı aşmaya çalıştı. Astarın ve eklenen kirecin oluşturduğu bazik ortam, fosforun cürufa geçmesine yardım etti. Thomas yöntemi ya da Gilchrist–Thomas süreci adıyla bilinen uygulama, fosforlu pik demirin çelik üretiminde kullanılabilmesinin önünü açtı. [1][2]
Bu yöntemlerin ikisi de 19. yüzyılda çeliğin daha geniş ölçekte üretilmesine katkı sağladı; ancak ham maddenin özelliklerine göre farklı sonuçlar veriyordu. Daha sonra başka üretim teknikleri yaygınlaşınca Bessemer dönüştürücülerinin sanayideki önemi azaldı. “Bessemer ve Thomas çeliği” tek bir alaşımın özel adı değildir; esas olarak bu tarihsel yöntemlerle üretilen çeliği ve üretim süreçlerini ifade eder. [1][2]