Biçimsel galaksi sınıflaması, galaksileri gözlenen şekil ve yapısal özelliklerine göre gruplandırma yöntemidir. Tarihsel ve yaygın çerçevelerden biri, Edwin Hubble’ın 1926’da geliştirdiği ve “Hubble diyapazonu” olarak da anılan sınıflamadır. Bu şema galaksilerin görünüşünü betimler; tek başına oluşumlarını veya zorunlu bir evrim sırasını açıklamaz. [1]
Hubble sınıflaması
Hubble’ın diyapazonunda eliptik galaksiler E0’dan E7’ye kadar numaralandırılır; numara görünür basıklığın artışını belirtir. Sarmal galaksiler, kollarının ne kadar sıkı sarıldığı ve merkezî şişkinliklerinin görünümü gibi özelliklere göre Sa, Sb ve Sc alt türlerine ayrılır. Merkezden geçen çubuk biçimli yıldız yapısı bulunan sarmallar SB harfleriyle gösterilir. S0 simgesi, disk ve merkezî şişkinliği olan ancak belirgin sarmal kollar taşımayan merceksi galaksiler için kullanılır. Diyapazon şemasına kolayca yerleşmeyen düzensiz galaksiler de morfolojik sınıflandırmanın parçasıdır. [1][2]
NASA’nın galaksi türleri açıklaması da eliptik, sarmal, merceksi ve düzensiz biçimleri temel gözlemsel gruplar olarak tanıtır. Bununla birlikte, galaksiler yalnızca biçimlerine göre sınıflandırılmaz: merkez etkinliği veya gözlem açısı gibi başka özelliklere dayalı sınıflamalar da vardır. [2]
Kullanımı ve sınırları
Bu yöntem, galaksi görüntülerindeki yapıları ortak terimlerle tanımlamaya ve karşılaştırmaya yarar. Hubble’ın çiziminde eliptiklerden sarmallara uzanan düzen, geçmişte bazılarınca galaksilerin evrim sırası gibi yorumlanmıştı. NASA’nın tarihsel açıklaması, bu yorumun fazla basit kaldığını ve galaksi evriminin daha karmaşık olduğunu belirtir. [1] Dolayısıyla “erken tip” ve “geç tip” gibi adlar, tek başına her galaksinin izlediği bir zaman çizelgesi olarak anlaşılmamalıdır. Uzaklık, görüntü kalitesi ve galaksinin hangi açıdan görüldüğü biçimin belirlenmesini zorlaştırabilir; morfolojik sınıflama da fiziksel özelliklerin tümünü tek başına açıklamaz. [1][2]