Bilmece, bir varlığı, durumu veya kavramı doğrudan adlandırmadan özellikleri ve çağrışımlarıyla düşündüren sözlü ya da yazılı anlatım biçimidir. Dinleyiciden veya okurdan gizlenen cevabı bulması beklenir. Hem eğlence ve zihinsel karşılaşma aracı hem de halk edebiyatının bir türü olarak değerlendirilir. Konusu gündelik eşyadan hayvanlara, doğa olaylarından soyut düşüncelere kadar uzanabilir.[1]
KURULUŞU
Bilmecede renk, şekil, koku, büyüklük veya işlev gibi özellikler dolaylı ipuçlarına dönüştürülür. Benzetme, karşıtlık ve beklenmedik ilişkiler, tanıdık bir şeyi ilk bakışta anlaşılmaz gösterir. Böylece cevap veren kişi yalnızca bilgi hatırlamakla kalmaz; söylenen ayrıntıların nasıl bir araya geldiğini de çözmeye çalışır. Bazı bilmecelerde eksik ya da yanıltıcı ayrıntılar özellikle kullanılır.[1][2]
SÖZLÜ VE YAZILI BİÇİMLER
Türk halk geleneğinde bilmeceler beyit, mâni benzeri dörtlük veya kısa düz yazı cümlesi biçiminde bulunabilir. İç uyak ve taklit sesler, söyleyişi ve hatırlamayı destekleyebilir. Aynı cevabı farklı sözlerle soran varyantlar olduğu gibi küçük ifade değişiklikleriyle birden çok cevaba açılan örnekler de vardır. Bu çeşitlilik, bilmecenin yalnız soru ve tek kelimelik karşılıktan oluşmadığını gösterir.[1]
EDEBİYATTAKİ YERİ
Bilmece, çocuk oyunlarının ötesinde anlatıların olay örgüsüne de katılır. Sophokles'in Oidipus anlatısında Sfenks'in sorusu, kahramanın karşılaştığı temel sınamalardan biridir. Sanskrit, İbrani ve başka yazılı geleneklerde de bilmece örnekleri yer alır. Edebî kullanımda cevap kadar sorunun nasıl kurulduğu önem taşır; benzetmeler ve görünürdeki çelişkiler, dilin bir nesneyi başka bir nesne üzerinden düşündürme imkânını ortaya çıkarır.[2]