Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi (BÇS), biyolojik çeşitliliğin korunması, bileşenlerinin sürdürülebilir kullanımı ve genetik kaynakların kullanımından doğan yararların adil ve hakkaniyetli paylaşımı amaçlarını taşıyan uluslararası bir anlaşmadır. Sözleşme Rio de Janeiro’da 5 Haziran 1992’de imzaya açılmış, 29 Aralık 1993’te yürürlüğe girmiştir. [1][2]
Amaçlar ve kapsam
Sözleşmenin üç temel amacı, biyolojik çeşitliliğin korunması, bileşenlerinin sürdürülebilir kullanılması ve genetik kaynaklardan elde edilen faydaların adil paylaşılmasıdır. [1] BÇS, tarafların çeşitliliği belirleme ve izleme, koruma ve sürdürülebilir kullanım için strateji ve planlar geliştirme yükümlülüklerini de düzenler. Koruma, doğal yaşam alanlarında yürütülen in situ önlemleri ve doğal ortam dışındaki ex situ korumayı kapsar. Bunlar birbirinin yerine geçen yöntemler değil, sözleşmede ayrı biçimde ele alınan yaklaşımlardır. [3]
Uygulama ve protokoller
Sözleşmenin tarafları, Taraflar Konferansı aracılığıyla uygulamayı ele alır; anlaşma ayrıca araştırma, eğitim, çevresel etki değerlendirmesi, teknolojiye erişim ve finansman gibi konulara hükümler ayırır. [3] Genetik kaynaklara erişim, ulusal mevzuat ve kaynak sağlayan tarafın yetkisiyle ilişkilendirilmiştir. Sözleşme, devletlerin doğal kaynaklar üzerindeki egemenlik haklarını tanır; erişim sağlandığında önceden bilgilendirilmiş onay ve karşılıklı kabul edilmiş şartlar gündeme gelir. [4] Cartagena Biyogüvenlik Protokolü ve Nagoya Protokolü, sözleşmeyle bağlantılı olarak kabul edilen ayrı hukuki belgelerdir; BÇS’nin kendi metniyle karıştırılmamalıdır. [3][5] Sözleşmenin imza ve yürürlük tarihleri farklıdır: 5 Haziran 1992 imzaya açılış tarihi, 29 Aralık 1993 ise yürürlüğe giriş tarihidir. [2]