Biyolojik savaş, hastalık yapıcı biyolojik etkenlerin veya canlıların ürettiği toksinlerin insanlara, hayvanlara ya da bitkilere zarar vermek amacıyla kasıtlı olarak kullanılmasıdır. Bu etkenler arasında mikroorganizmalar ve biyolojik kaynaklı toksik maddeler bulunabilir. Etkiler, kullanılan etkenin özelliklerine ve maruz kalan canlılara bağlıdır; bulaşma yeteneği olan bazı etkenler salgınlara yol açabilir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), kasıtlı bir olayın doğal bir salgına benzeyebileceğini ve bunun halk sağlığı değerlendirmesini güçleştirebileceğini belirtir. [1]
Tarihsel ve hukuki çerçeve
1925 Cenevre Protokolü, savaşta zehirli gazların ve bakteriyolojik savaş yöntemlerinin kullanımını yasaklayan erken uluslararası düzenlemelerden biridir. 1972’de imzalanan Biyolojik ve Toksin Silahlar Sözleşmesi, biyolojik ve toksin silahlarının geliştirilmesini, üretilmesini ve stoklanmasını yasaklayan daha kapsamlı bir çerçeve getirdi; Birleşmiş Milletler Antlaşmalar Koleksiyonu’na göre sözleşme 26 Mart 1975’te yürürlüğe girdi. Uluslararası Kızılhaç Komitesi, sözleşmenin 1925 Protokolü’ndeki kullanım yasağını geliştirme, üretim, edinme, stoklama ve transfer gibi alanlara genişlettiğini açıklar. [2][3]
Halk sağlığı boyutu
Biyolojik bir olayın kaynağını ve kapsamını değerlendirmek, sağlık sistemleri açısından önem taşır. DSÖ; hastalık gözetiminin, erken uyarı ve yanıt sistemlerinin, sağlık sektöründe biyogüvenliğin ve ilgili kurumlar arasındaki iletişimin güçlendirilmesini hazırlık çalışmalarının parçaları arasında sayar. Olası bir kasıtlı salımın doğal olaydan ayrılması, yalnızca laboratuvar incelemesine değil, halk sağlığı değerlendirmesine de bağlı olabilir. DSÖ, kasıtlı olaylarda etkilenen ülkenin daveti üzerine ulusal makamlar ve uluslararası ortaklarla çalışarak olayın değerlendirilmesi ve sağlık sonuçlarının azaltılmasına destek verebileceğini belirtir. [1]