Biyospeleoloji, yer altı habitatlarında yaşayan canlıları ve bu canlıların çevreleriyle ilişkilerini inceleyen bilim dalıdır. Mağaralar başlıca araştırma alanlarından biridir; çalışma konusu, mağara ortamındaki yaşam ve yer altı ortamlarıyla sınırlı habitatları da kapsayabilir.[1] Terim, biyoloji ile speleolojinin kesişimini anlatır. Mağara yaşamının araştırılması için biyospeleoloji ve speleobiyoloji adları kullanılır; bu terimler arasındaki vurgu konusunda bilimsel yazında farklı yaklaşımlar bulunur.[2]
Araştırma alanı ve yöntemler
Biyospeleolojik çalışmalar canlıların sınıflandırılması ve dağılımının yanı sıra ekoloji, fizyoloji ve davranış gibi konulara yönelebilir. Araştırmacılar, araştırma alanına ulaşmak ve örnekleri incelemek için mağaracılık, tırmanış veya dalış yöntemlerinden yararlanabilir. Hırvat Biyospeleoloji Derneği, bu alandaki araştırmaların jeomorfoloji, tektonik, hidroloji ve mağara iklimi gibi konularla birlikte yürütülebildiğini belirtir.[1] Bu nedenle alan, biyolojik incelemelerin yanında yer altı habitatının fiziksel özelliklerine ilişkin bilgi de gerektirebilir.
Terimler ve bilimsel önemi
Biyospeleoloji ile speleobiyoloji her zaman bütünüyle aynı kapsamda kullanılmaz. Culver ve Pipan’ın bilimsel incelemesi, biyospeleoloji teriminin tarihsel olarak biyolojik araştırmayı speleolojinin parçası olarak vurguladığını; speleobiyolojinin ise biyoloji, ekoloji ve evrimle bağlantıyı öne çıkarabildiğini tartışır.[2] Yazarlar bu ayrımın kullanım biçimine bağlı olduğunu da gösterir; dolayısıyla iki terimin her bağlamda kesin sınırlarla ayrıldığı ileri sürülemez. Mağara ve diğer yer altı habitatlarındaki canlıların incelenmesi, bu ortamların biyolojik çeşitliliğine ve yaşam koşullarına ilişkin bilgi sağlar.[1][2]