Bizmut (Bi), atom numarası 83 olan, periyodik tablonun 15. grubunda bulunan bir metaldir. Gümüş beyazı görünümündeki metalin hafif pembe tonu vardır ve kırılgandır. Doğada element hâlinde ve bizmutinit gibi minerallerde bulunur. Ticari üretimde çoğunlukla kurşun, bakır, kalay, gümüş ve altın cevherlerinin işlenmesi sırasında yan ürün olarak elde edilir.[1][2]
Özellikleri ve tarihçe
Bizmutun bağıl atom kütlesi yaklaşık 208,98’dir; erime noktası yaklaşık 271,4 °C’dir. Saf metalin kırılganlığı nedeniyle birçok uygulamada alaşımları tercih edilir. Kalay veya kadmiyumla yapılan düşük erime noktalı alaşımlar, yangın algılama ve söndürme sistemlerinde, elektrik sigortalarında ve lehimlerde kullanılır.[1] Bizmut geçmişte kurşun ve kalayla karıştırılmıştır. Ayrı bir metal olduğunun anlaşılması 18. yüzyılda kesinleşmiş; Claude-François Geoffroy’un 1753’teki çalışması bu ayrımda önemli rol oynamıştır.[1][2]
İzotopları ve bileşikleri
Doğal bizmutun başlıca, neredeyse tamamını oluşturan izotopu bizmut-209’dur. Eskiden kararlı kabul edilen bu izotopun alfa bozunmasına uğradığı ölçülmüştür; yarı ömrü yaklaşık 1,9 × 10¹⁹ yıldır. Dolayısıyla radyoaktif olsa da bozunması gündelik ölçekte son derece yavaştır.[1] Bizmut bileşiklerinin özellikleri bileşiğin kimyasal biçimine bağlıdır: bizmut oksit sarı pigmentlerde, bizmut oksiklorür ise inci görünümü veren kozmetik pigmentlerinde kullanılır.[1]
Kullanım alanları
Bizmutun kullanımı saf metalden ibaret değildir. Bazı bileşikleri boya ve kozmetikte; düşük erime noktalı alaşımları ise çeşitli teknik düzeneklerde değerlendirilir. Bizmut subsalisilat, belirli reçetesiz ürünlerde kullanılan bir bileşiktir; bu özelliği metal bizmutun kendisiyle karıştırılmamalıdır.[2] Uygulama seçimi, bizmutun hangi bileşik veya alaşım biçiminde bulunduğuna ve ürünün amacına göre değişir.[1][2]