Boylam, Dünya üzerindeki bir noktanın başlangıç meridyenine göre doğu veya batı yönündeki açısal konumudur. Boylamı tanımlayan meridyenler kutuplardan geçerek kuzey-güney doğrultusunda uzanan varsayımsal çizgilerdir. Boylam derece, dakika ve saniyeyle ya da ondalık dereceyle ifade edilebilir. Enlem kuzey-güney, boylam ise doğu-batı konumunu belirtir. [1]
Başlangıç meridyeni ve ölçümü
1884’teki Uluslararası Meridyen Konferansı, Greenwich’teki gözlemevinden geçen çizgiyi sıfır derece boylam olarak kabul etti. Bununla birlikte, NOAA’nın açıkladığı üzere modern uydu ölçümlerindeki Uluslararası Referans Meridyeni, tarihsel Greenwich çizgisinden yaklaşık 102 metre doğuda bulunur. Bu ayrım, Greenwich’in tarihsel başlangıç meridyeni olarak anılmasıyla hassas modern koordinat sistemlerinin aynı şey olmadığını gösterir. [1]
Meridyenler ekvatorda birbirinden en uzak konumdadır ve kutuplarda birleşir; bu nedenle bir boylam derecesinin yüzeydeki uzunluğu enleme bağlı olarak değişir. 180 derece boylam, başlangıç meridyeninin karşı tarafındadır ve Uluslararası Tarih Değiştirme Çizgisi’nin temelini oluşturur. Ancak tarih çizgisi, yerel sınırlar ve kurallar nedeniyle tek bir düz meridyen boyunca ilerlemez. [1]
Navigasyon ve göksel koordinatlar
Denizde boylamı bulma sorunu tarihsel olarak hassastı. Bir yöntem, yerel öğle vaktini Greenwich saatini gösteren doğru bir saatle karşılaştırmaktı: Dünya 24 saatte 360 derece döndüğünden, bir saatlik fark 15 derece boylama karşılık gelir. 18. yüzyılda geliştirilen deniz kronometreleri bu yöntemin denizde uygulanmasına yardımcı oldu. [1][2]
Boylam, enlemle birlikte haritalama ve yeryüzü konumlarını tanımlamada kullanılır. Astronomide “göksel boylam” ise Dünya üzerindeki boylamdan farklı olarak, gök cismi konumunu ekliptik boyunca ölçen açısal koordinattır. [3]