Boyut, bir nesnenin ölçüsünü, bir uzayın bağımsız doğrultularını veya fiziksel bir niceliğin temel niceliklerle ilişkisini anlatabilir. Sözcüğün anlamı kullanıldığı alana göre değişir: gündelik dilde bir cismin uzunluk, genişlik ve yüksekliği gibi ölçülerinden söz edilirken matematik ve fizikte daha özel tanımlar kullanılır. Bu anlamlar birbiriyle bağlantılı olsa da aynı kavram değildir. [1][2]
Geometri ve matematikte
Geometride boyut, bir uzaydaki noktaları tanımlamak için gereken bağımsız koordinatların sayısıyla açıklanabilir. Bir doğru üzerindeki konum tek koordinatla belirtilebildiğinden doğru bir boyutlu; düzlem iki, alışılmış fiziksel uzay ise üç boyutlu olarak modellenir. Bu örnekler temel geometrik uzaylara ilişkindir. Matematikte boyut, vektör uzayları ve soyut yapılar için de kullanılır; bu bağlamlarda boyutun tanımı incelenen yapıya göre belirlenir. Dolayısıyla bütün matematiksel alanlarda tek bir tanımın geçerli olduğu söylenemez. [2]
Fizikte niceliklerin boyutu
Fizikte boyut, bir niceliğin uzunluk, kütle ve zaman gibi temel niceliklerle nasıl ifade edildiğini gösterir. Örneğin hızın boyutu uzunluk/zaman, enerjinin boyutu ise kütle × uzunluk²/zaman² biçimindedir. Uluslararası Birimler Sistemi’nde diğer temel nicelikler de boyutsal gösterimlerde yer alır. Boyut, birimin kendisiyle aynı değildir: hızın birimi metre/saniye olabilirken boyutsal gösterimi uzunluk/zamandır. [1]
Boyut analizi, bir denklemdeki niceliklerin boyutsal bakımdan tutarlı olup olmadığını denetlemeye yarar; tek başına denklemin doğru olduğunu göstermez. Tüm boyutsal üsleri sıfır olan nicelikler boyutu bir olan, yaygın ifadeyle boyutsuz niceliklerdir. Böylece günlük ölçü anlamı ile matematiksel uzay ve fiziksel nicelik anlamları ayrı tutulabilir. [1][2]