Bulutsu, uzaydaki gaz ve kozmik tozdan oluşan geniş bir yapıdır. Gazın çoğu hidrojen ve helyumdur. Bulutsular, yıldızlararası ortamın madde bakımından görece yoğunlaştığı bölgelerde bulunur; yıldızların oluştuğu alanlar olabildikleri gibi, yıldızların yaşamlarının sonlarında uzaya saçtığı maddelerden de meydana gelebilir. Bazı büyük bulut komplekslerinde yıldız oluşumu ve yıldız ölümüyle ilişkili farklı yapılar bir arada görülür. [1][2]
Başlıca türleri
Yayım bulutsularında sıcak yıldızların ışınımı gazı iyonlaştırır; gaz, parçacıkların enerji alışverişi sırasında ışık yayar. Yansıma bulutsuları ise yakındaki yıldızların ışığını gaz ve toz üzerinden saçar; gözlenen parıltı bulutsunun kendi ışık üretiminden kaynaklanmaz. Karanlık ya da soğurma bulutsuları, önlerindeki toz ve gaz nedeniyle arkadaki yıldızlardan veya ışıklı yapılardan gelen görünür ışığı engeller. Bu sınıflar, bulutsuların çevrelerindeki yıldızlarla etkileşimini anlamaya yardımcı olur. [1]
Yıldızların yaşam döngüsü
Gezegenimsi bulutsuların adı, erken teleskoplarla görülen bazı yuvarlak biçimlerin gezegenlere benzetilmesinden gelir; bu yapılar gezegen değildir. Düşük veya orta kütleli bir yıldız dış katmanlarını uzaya attığında, geride kalan sıcak çekirdeğin ışınımı genişleyen gaz kabuğunu parlatabilir. Daha kütleli yıldızların patlayarak ölmesiyle oluşan süpernova kalıntıları da yıldız maddesini ve çevreden süpürülen malzemeyi içerir. Bu nedenle bulutsular yalnızca yıldızların doğduğu yerler değildir; yıldızların ölüm süreçlerinin izlerini de taşırlar. Gökbilimciler onları farklı dalga boylarında gözleyerek gazın, tozun ve yıldız ışınımının özelliklerini araştırır. [1][2]